برچسب: ایران

واکنش های متفاوت دولت و مردم ایران به پایان برجام و اغازمکانیسم ماشه

امیر دبیری مهر

منبع : روزنامه النهار چاپ بیروت

توافق نامه هسته ای بین ایران و کشورهای عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل و المان که در سال ۲۰۱۵ به امضا رسیده بود و طی ان قرار بود تحریم های اقتصادی علیه ایران در قبال نظارت اژانس بین الملی انرژی هسته ای بر فعالیتهای هسته ای رفع شود بعد از فراز ونشیب های فراوان از صبح یکشنبه ۲۸ سپتامبر عملا بعد از ۱۰ سال پایان یافت .

ایران و روسیه و چین بعنوان سه عضو این توافق می گویند تهران در این ۱۰ سال به همه مفاد برجام پایبند بوده ولی  ۴ عضو دیگر یعنی امریکا و بریتانیا و فرانسه و المان می گویند ایران همکاری لازم و کافی را نداشته بنابر این ضروری است تحریم های سازمان ملل علیه ایران مجددا اجرا شود. ایران هم اعلام کرده همکاری با اژانس بین المللی انرژی اتمی را به حالت تعلیق در می اورد . بسیاری از کارشناسان معتقدند این تصمیم تهران می تواند تنش های رابطه ایران و غرب را تشدید کند و حتی به جنگ جدیدی بعد از جنگ ۱۲ روزه با اسراییل منجر شود. برخی از مقامات اسراییلی هم گفتند در صورتی که تهدیدی از ناحیه فعالیتهای جدید هسته ای ایران مشاهده کنند مجددا دست به اقدام نظامی خواهند زد. مقامات ایرانی نیز امادگی خود را برای ضربات متقابل به اسراییل اعلام کردند حتی یکی از مقامات امنیتی ایران اعلام کرده مسوولان ارشد نظامی و غیر نظامی جمهوری اسلامی موظف شده اند جانشین های خود را مشخص کنند تا در صورت کشته شدن مشکلی در مدیریت کشور ایجاد نشود.

مسعود پزشکیان هم که برای شرکت در اجلاس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک رفته بود علی رغم توصیه های زیاد برای دیدار با مقامات امریکا برای کاهش تنش با امریکا و جلوگیری از بازگشت مکانیسم ماشه نتوانست از این نظر موفقیتی به دست اورد . او در انتهای سفر اعلام کرد امریکا از ایران خواسته ۴۰۰ کیلو اوانیوم غنی شده را تحویل دهد و بعد از سه ماه مذاکرات از سر گرفته شود. پزشکیان این پیشنهادرا غیر ممکن خواند.

مقامات جمهوری اسلامی می گویند اجرای مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم های سازمان ملل تاثیر زیادی بر اقتصاد ایران نخواهد گذاشت زیرا حجم این تحریم های به مراتب کمتراز تحریم های امریکا علیه ایران است . وزیر نفت ایران هم اعلام کرده فروش نفت ایران هم مانند سابق ادامه خواهد داشت و مکانیسم ماشه اثر جدی بر ان نخواهد داشت . مقامات اقتصادی ایران می گویند بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۵ نیز تحریم های شدیدی علیه ایران وجود نداشت اما نتوانست تجارت خارجی ایران را متوقف کند.

چین بعنوان بزرگترین خریدار نفت ایران جمعه ۲۵ سپتامبر به همراه روسیه خواستار تمدید ۶ ماهه برجام و تعویق اجرای مکانیسم ماشه شد که از بین کشورهای عضو شورای امنیت فقط پاکستان و الجزایر به ان رای مثب دادند و با مخالفت ۱۱ عضو دیگر رای نیاورد.

محمد باقر قالیباف رییس مجلس ایران صبح یکشنبه ۲۸ سپتامبر اجرای مکانیسم ماشه را غیر قانونی خواند و کشورهایی که بخواهند ان را اجرا کنند را تهدید کرد با اقدام متقابل ایران مواجه خواهند شد!

رادیو و تلویزیون حکومتی در ایران هم در برنامه های مختلف سعی می کند نشان دهد بازگشت مکانیسم ماشه هیچ تاثیری بر زندگی مردم ایران نخواهد گذاشت و داشتن فناوری هسته ای ارزش تحمل سختی های ناشی از افزایش احتمالی تحریم ها را دارد. بعد از سخنان اخیر ایت الله خامنه ای در باره فواید داشتن انرژی هسته ای و ضرورت حفظ ان ٬برنامه های مختلف رادیویی و تلویزیونی در روزهای اخیر مکررا به مردم درباره این موضوع توضیح می دهند که ارزش داشتن فناوری هسته ای انقدر بالاست که نباید به هیج قیمتی ان را با غرب معامله کرد.

تندروهای مخالف مذاکره با غرب هم ٬ از پایان توافق برجام ابراز خرسندی و رضایت می کنند. این گروه از ابتدا با برجام مخالف بودند و در این ۱۰ سال مکرر اعلام کردند این توافق نامه به نفع امریکا و اروپاست . اسراییل هم از ابتدا از مخالفان سرسخت برجام بود با این تفاوت که می گفت این توافق به نفع ایران است .ترامپ رییس جمهور امریکا هم در سال ۲۰۱۸ با همین استدلال از برجام خارج شد و تحریم ها علیه ایران را تشدید کرد.

اما مردم ایران نسبت به پایان برجام و اجرای مکانیسم ماشه نظرات متفاوتی دارند و دیدگاههای خود را در شبکه های اجتماعی و رسانه های بازتاب می دهند.

برخی از مردم همسو با حکومت  خیلی نگران تحریم های جدید نیستند و به با استناد با واکنش مثبت بازار سهام تهران معتقدند مکانیسم ماشه ببیشتر جنبه روانی دارد تا واقعی .

بازار سهام ایران که بعد از جنگ ۵۰۰ هزار واحد سقوط کرده با مداخله دولت در ابتدای هفته نه تنها افت نداشت بلکه ۵۳ هزار واحد هم رشد داشت و این رونق در روز بعد هم تکرار شد اما بازار غیر رسمی ارز و طلا شاهد رشد هیجانی بود و برای نمونه قیمت  هر دلار امریکا از ۱۱۰ هزار تومان هم گذشت .

اپوزیسیون و مخالفان جمهوری اسلامی به مساله از زاویه سیاسی نگاه می کنند و مردم را به اعتراض و انقلاب علیه نظام سیاسی دعوت می کنند که به گفته انها با حمایت اسراییل می تواند به فروپاشی در ایران منجر شود. برخی از مخالفین و منتقدین جمهوری اسلامی هم معتقدند اجرای مکانیسم ماشه مقدمه ای برای اقدامات بعدی غرب علیه ایران است و به همین خاطر امریکا برای اجرا نشدن این مکانیسم شرط های ناممکن مطرح کرده بود.

اما بسیاری از ایرانیان که وضع اقتصادی و معیشتی خوبی ندارند فقط نگران پیامدهای اقتصادی اجرای مکانیسم ماشه و تشدید گرانی ها و رشد تورم هستند. این گروه از مردم ایران از دولت امریکا بخاطر اعمال تحریم های گوناگون  ناراحت و خشمگین هستند زیرا بیشترین اسیب این تحریمها متوجه زندگی مردم است نه حکومت هستند .انها از جنگ و افزایش تنش نیز ابراز انزجار می کنند و معتقدند باید با کاهش تنش در روابط خارجی زمینه یک زندگی ارام و ارتقای رفاه عمومی فراهم شود. این گروه از مردم با فشارهای غرب به ایران مخالف هستند و از بی نظمی و اشوب در داخل کشور نیز استقبال نمی کنند ضمن اینکه از جمهوری اسلامی می خواهند ضمن حفظ توان دفاعی کشور درروابط خارجی به دیپلماسی اولویت بدهد و در داخل نیز کارامدی خود را افزایش دهد و در برخی سیاست های شکست خورده خود در حوزه های مختلف تجدید نظر کند.

 

 

 

 

 

یک هفته تا بازگشت تحریم ها علیه ایران : ایا گزینه بازدارنده ای وجود دارد؟

امیر دبیری مهر

 

جمعه گذشته  ۱۹ سپتامبر شورای امنیت سازمان ملل به قطعنامه ای که می توانست جلو بازگشت تحریم ها علیه ایران را بگیرد رای نداد . این قطعنامه به ۹ رای نیاز داشت اما فقط روسیه وچین و پاکستان و الجزایر به نفع ایران رای دادند.

بنابراین کمتر از یک هفته دیگر ٬ تحریم های  بین المللی مربوط به قبل از سال ۲۰۱۵ و قطعنامه ۲۲۳۱ مجددا باز می گردد و اقتصاد ایران و معیشت مردم ‌را  تحت تاثیرقرار می دهد.  برای مثال دقیقا چند ساعت از رای گیری شورای امنیت نگذشته بود که دلار و طلا در ایران جهش قیمتی پیدا کرد.

ایران در روز ۱۸ سپتامبر و یک روز قبل ازجلسه شورای امنیت به امریکا وسه کشور اروپایی پیشنهاد داده بود حاضر است ۴۰۰ کیلو اورانیوم غنی شده که در پی حملات امریکا در زیر اوار مدفون شده را استخراج و با نظارت اژانس  رقیق یا نابود کند به شرط اینکه امریکا تضمین دهدحمله جدیدی  به ایران صورت نمی گیرد  و اسنپ بک یا اجرای مکانیسم ماشه نیز دست کم تا شش ماه از دستور خارج شود اما اروپا آن را نپذیرفت   و حتی گفته می شود مکرون رییس جمهور فرانسه  به عراقچی وزیر أمور خارجه ایران گفته او نماینده کل حاکمیت درجمهوری اسلامی نیست و پیشنهاد او ضمانت اجرایی ندارد! اما امریکا هنوز به پیشنهاد ایران واکنشی نشان نداده است .

در صورت شکست دیپلماسی و بازگشت تحریم ها این احتمال هم وجود دارد اسراییل به مناسبت هفتم اکتبر ( سالگرد حمله حماس ) علیه ایران دست به ماجراجویی جدید علیه ایران بزند و تنشی جدید در منطقه ایجاد شود . مقامات اسراییلی در دو ماه گذشته و پس از توقف جنگ ۱۲ روزه دست از تهدید علیه ایران برنداشته و حتی مدعی شدند که ترور رهبر جمهوری اسلامی از اهداف اصلی انها بوده که امکان اجرای ان فراهم نشده است .

 

جامعه ایرانی بویژه فعالان اقتصادی خیلی نگران بازگشت تحریم ها هستند که وضع اقتصادی ایران را بدتر کند و منجر به افزایش تورم  ٬ کاهش نرخ رشد اقتصادی  و کاهش صادرات بویژه نفت شود. اظهارات مقامات رسمی و رسانه های وابسته به حکومت مبنی بر اینکه بازگشت تحریم های اثر زیادی بر اقتصاد ایران نخواهد گذاشت از نگرانی مردم نکاسته زیرا اقتصاد از تحولات سیاسی تاثیر بسیار زیادی می پذیرد

. مقامات رسمی در ایران می گویند با تجربه ۱۵ سال گذشته ٬ امکانات و روشهای بی اثر سازی تحریم ها فراهم است ضمن اینکه تحریم های سازمان ملل مربوط به قبل از قطعنامه ۲۲۳۱ در سال ۲۰۱۵ از  تحریم های امریکا کم اثر تر است  بنا براین بازگشت تحریم ها  خیلی نگران کننده نیست  با این وجود مردم ایران نگران دو تهدید جدی هستند اول ایجاد بحران اقتصادی و دوم اغاز جنگ جدید و همه درجستجوی راهی هستند که بتوان از این مخمصه نجات پیدا کرد.

شورای عالی امنیت ملی ایران ۲ روز بعد از جلسه سازمان ملل  هشدار داده  با اقدامات کشورهای اروپایی عملاً مسیر همکاری با آژانس دچار تعلیق خواهد شد و مسعود پزشکیان رییس جمهور ایران نیز گفته با این فشارها دانش هسته ای در ایران نابود نخواهد شد.

برخی از طرفداران جمهوری اسلامی در فضای مجازی می گویند اگر امکان ازمایش بمب اتم وجود دارد الان زمان این اقدام است زیرا امریکا و اروپا نشان داده اند که نمی خواهند با ایران مصالحه کنند. غریب ابادی معاون وزیر امور خارجه نیز اعلام کرده در صورت اجرای مکانیسم ماشه توافق ایران و اژانس بین المللی انرژی اتمی در قاهره نیز منتفی خواهد شد. امیرسعید ایروانی، سفیر جمهوری اسلامی ایران  در سازمان ملل گفت: آمریکا و تروئیکا به جای پذیرش این مسیر عقلانی، تشدید، فشار و تفرقه را برگزیدند. این تناقض میان گفتار و اقدامات آنان بار دیگر ثابت می‌کند که قصد واقعی‌شان نه دیپلماسی، بلکه تشدید مشکلات  است. آنان اکنون باید مسئولیت کامل بحرانی را که خود ساخته‌اند بر عهده گیرند. یک شب قبل از تصمیم شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران نخستین موشک قاره پیمای ایران نیز به گفته  محسن زنگنه  نماینده مجلس با موفقیت ازمایش شده است . به نظر می رسد در صورتی که در این یک هفته غربی های روزنه های گفتگو و توافق را باز نکنند تصمیمات و رفتارهای ایران رادیکال خواهد شد.

اما عده ای دیگردر ایران  که طرفدار مذاکره و توافق با امریکا به منظور کاهش تنش  هستند می گویند اخرین فرصت ایران حضور مسعود پزشکیان در اجلاس سالانه رهبران جهان در سازمان ملل در این هفته است و مسعود پزشکیان می تواند از این فرصت برای دیدار و توافق با امریکا استفاده کند تا روند سریع  اتفاقات علیه ایران متوقف شود.

گفتنی است زمانی که حسن روحانی رییس جمهور ایران بود و در دور اول ریاست جمهورری ترامپ٬ در سال ۲۰۱۹ امانول مکرون رییس جمهور فرانسه تلاش کرد دیداری بین روحانی وترامپ در نیویورک و در حاشیه اجلاس سازمان ملل انجام شود  که علی رغم انجام مقدمات ان ٬ در دقایق پایانی حسن روحانی از تهران پیامی دریافت کرد که حق مذاکره با ترامپ را ندارد.

بنا براین فرصت و گزینه های تصمیم گیری برای جمهوری اسلامی بسیار محدود است و امریکا و اروپا نیز به نظر می اید فضای دییلماسی و توافق با ایران را  بسته اند و به سوی تشدید تنش ها حرکت می کنند و نتیجه طبیعی این فرایند برای امنیت منطقه مفید نخواهد بود مگر انکه رخدادهای متفاوتی پیش رو باشد تا این فضای شکننده به سوی ثبات حرکت کند.

 

 

امیر دبیری مهر

 

بعد از ستیز و تنش های وسیع بین حکومت جمهوری اسلامی و جامعه ایران در سال ۲۰۲۲ تحت عنوان جنبش ((زن زندگی ازادی ))زنان و دختران ایرانی دیگر به شرایط  سالهای قبل از این جنیش برنگشتند و الگوی های رسمی پوشش ارایه شده از جانب نهادهای حکومتی را نپذیرفتند و با وجودی که پلیس تعداد گشت های نهی از منکر معروف به گشت های ارشاد  را کاهش داد و برخورد فیزیکی با دختران و زنان فاقد حجاب متوقف شد  پلیس مدتی با جریمه های سنگین مالی و توقیف خودروهای زنان سعی کرد جلو تثبیت تغییرات اجتماعی به نفع ازادی های زنان و دختران بویژه نسل جدید گرفته شود. وقتی این روش هم منجر به  تنش های جدید اجتماعی و نارضایتی مردم شد  نمایندگان تندرو مجلس و دیگر نهادهای مخالف حجاب اختیاری که از حمایت بخشی از جامعه سنتی و مذهبی ایران نیز برخوردارند قانونی را به تصویب رساندند که مجازات ها و محدودیت ها علیه زنان فاقد حجاب را تشدید می کرد . در فرایند تصویب این قانون بسیاری از حقوقدانان و روشنفکران و روزنامه نگاران و اقشار اجتماعی با این قانون بطور جدی مخالفت کردند اما مجلس شورای اسلامی بدون اعتنا به این اعتراض ها ان را تصویب و شورای نگهبان که ۶ نفر از ۱۲ عضو ان فقهای منصوب رهبری هستند ان را تایید کردند. همزمان با این تصمیم گیری ها هیچ نشانه ای از تغییر سبک زندگی زنان و عقب نشینی انها مشاهده نشد تا اینکه مسعود پزشکیان رییس جمهور اسلامی ایران اعلام کرد امکان اجرای این قانون وجود ندارد و می تواند به بحران و تکرار وقایع سال ۲۰۲۲ منجر شود. اعتراض تندروها علیه موضع رییس جمهور بالا گرفته بود که شورای عالی امنیت ملی ایران اجرای این قانون را متوقف کرد.  با توجه به اینکه اجرای مصوبات شورای عالی امنیت ملی در ایران به تصویب و تایید ایت الله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی نیاز دارد تندروها و موافقین سخت گیری در باره حجاب سکوت اختیار کردند و منازعات درباره اجرا نشدن قانون مذکور فروکش کرد. نکته جالب اینجاست که هنوز بخش وسیعی از جامعه ایران بویژه در شهرستانها و روستاها کاملا به حجاب شرعی مقید هستند اما انها نیز از دخالت حکومت در مساله حجاب ناراضی هستند . این روند تا جنگ ۱۲ روز اسراییل علیه ایران ادامه یافت . بعد از جنگ جامعه ایرانی انتظار دارد بخاطر ایستادگی ملی مردم ایران علیه اسراییل و موفق نشدن طرح اصلی اسراییل برای سرنگونی جمهوری اسلامی ٬ دولت ایران با دادن امتیازهایی به جامعه ازجمله ازادی های اجتماعی  انسجام و وحدت  ملی را  حفظ کند. از این رو بعد از جنگ از گشت های ارشاد خبری نیست حتی جریمه و توقیف خودروهای زنان فاقد حجاب نیز متوقف شده و زنان در انتخاب پوشش خود در فضاهای عمومی شاهد هیچ محدودیتی از جانب حکومت نیستند. این واقعیت بویژه در شهرهای بزرگ و مناطق مرفه و در نسل جدید بسیار مشهودتر و بارز تر است  .اگر کسی امروز در تهران و پاساژها و مال ها و مراکز خرید تردد کند با یک ازادی اجتماعی بی سابقه در انتخاب پوشش زنان و ارتباطات دختران و پسران نوجوان و جوان  مواجه می شود که می توان گفت در سالهای پس از انقلاب

اسلامی در ۱۹۷۷ به بعد هیچ وقت در این حجم و وسعت مشاهده نشده است . البته تعداد معدودی از دختران نسل جدید هم در  این ازادی ایجاد شده از عرفهای  اجتماعی و فرهنگی عبور می کنند که همین رفتار موجب ناراحتی و خشم طبقات اجتماعی مذهبی و سنتی می شود. اما جامعه شناسان معتقدند این رفتارهای افراطی واکنشی است به سخت گیری های گذشته و با گذشت زمان و مدارای اجتماعی به نقطه تعادل می رسد.

اما انچه امروز در فضای عمومی جامعه ایران  علی رغم فشارهای شدید اقتصادی بویژه روزی طبقات ضعیف اجتماعی دیده می شود  نوعی نشاط اجتماعی است که بر اثر کوتاه امدن حکومت از الزام زنان به پوشش اجباری و نحوه معاشرت و ارتباطات اجتماعی است . البته هیچ کس نمی داند ایا این سیاست جمهوری اسلامی موقتی و مصلحتی است و از این بابت است که مبادا در شرایطی که تهدید حمله مجدد اسراییل بر سر ایران است با سخت گیری های گذشته بحران اجتماعی ایجاد شود یا اینکه این ازادی نقطه اغازی برای یک سیاست جدید فرهنگی و اجتماعی است . پاسخ این پرسش را چند ماه بعد می توان پیدا کرد.اما در باره یک واقعیت می توان با قطعیت سخن گفت و اینکه حتی اگر حکومت به سیاستهای گذشته خود باز گردد جامعه ایرانی بویژه زنان و دختران به گذشته باز نخواهند گشت و از  حق خود در انتخاب سبک زندگی با قدرت حفاظت خواهند کرد.

 

امیر دبیری مهر

 

جنگ ۱۲ روزه اسراییل علیه ایران و غافل گیری نیروهای دفاعی و نظامی ایران در ساعات اولیه که منجر به شهادت تعداد زیادی ازفرماندهان عالی رتبه نظامی و دانشمندان هسته ای شد مقامات ارشد جمهوری اسلامی را مصمم کرده تا ساختارهای لازم برای ارتقای توان دفاعی  و امنیتی کشور را ایجاد کنند. بویژه که سایه جنگ مجدد با اسراییل هنوز از بین نرفته است .

سرلشگر حاتمی فرمانده کل ارتش جمهوری اسلامی ایران اخیرا هشدار داده اگر احتمال حمله مجدد اسراییل یک درصد باشد به دستور ایت الله خامنه ای فرمانده کل قوا باید امادگی دفاعی نیروهای مسلح ایران ۱۰۰ درصدی باشد.

این اظهارات نشان می دهد جمهوری اسلامی تهدید حمله مجدد اسراییل را جدی می داند و از سویی نمی خواهد به هیچ وجه غافلگیر شود. یکی از این غافلگیری ها حمله به محل جلسه شورای عالی امنیت ملی ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه اسراییل بود که به گفته مسعود پزشکیان اعضای این شورا با مرگ چند دقیقه بیشتر فاصله نداشتند.برخی از کارشناسان بعد از جنگ اخیر وجود رخنه ها و منفذهای اسیب زا در ساختارهای اطلاعاتی ایران را نیز در اسیب پذیری ایران در برابر تهدیدات اسراییل مهم می دانند و خواستار بازسازی نهادهای اطلاعاتی  و امنیتی ایران شدند.

در این شرایط از چند هفته قبل اخباری مبنی بر تغییر قریب الوقوع دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران منتشر شده  که بر اساس ان دکتر علی لاریجانی سیاست مدار میانه رو ایرانی جایگزین سردارعلی اکبر احمدیان از فرماندهان سپاه پاسداران خواهد شد.

سردار علی‌اکبر احمدیان که در حال حاضر دبیر شورای عالی امنیت ملی است از سال ۲۰۳۲ در این سمت است در فهرست افراد تحریم‌شده از سوی ایالات متحده، کانادا و اروپا قرار دارد در حملات اخیر اسراییل به افراد نظامی در ایران جان سالم بدر برد.

علی لاریجانی پیشتر وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ٬ رییس سازمان صداوسیما ٬ دبیر شورای عالی امنیت ملی و ریاست مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشته و همزمان سالها نیز نماینده ایت الله خامنه ای در شورای عالی امنیت ملی بوده است . او سیاست مداری میانه روست که به خاطر صراحت بیان و مواضع متعادل خود در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۲۱ از سوی شورای نگهبان رد صلاحیت شد و نتوانست در رقابتهای انتخاباتی شرکت کند.

فعالیت‌های اخیر لاریجانی  از جمله سفریک ماه قبل او  به روسیه و ملاقات با ولادیمیر پوتین سبب این گمانه‌زنی شده بود که او احتمالا سمتی را جز عضویت در مجمع تشخیص مصلحت و شورای عالی انقلاب فرهنگی و مشاورت ایت الله خامنه ای به عهده خواهد گرفت.

 

انتظار می رود حضور علی لاریجانی ۶۴ ساله در دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی موجب تقویت دیپلماسی ایران برای رسیدن به توافق با امریکا شود. لاریجانی در سالهای ۲۰۰۵و۲۰۰۶ که دبیر شورای عالی امنیت ملی بود نیز مذاکره با اتحادیه اروپا و خاویر سولانا را برای حل مسایل هسته ای ایران تقویت کرد و د راستانه توافق با غرب بود که از سوی محمود احمدی نژاد رییس جمهور وقت که ان زمان مواضع رادیکالی در سیاست خارجی داشت از کار برکنار شد و سعید جلیلی به جای او منصوب شد . الان هم حدس زده می شود با انتصاب علی لاریجانی بعنوان دبیر شورا٬ سعید جلیلی از عضویت در این شورا برکنار خواهدشد.

علی لاریجانی برادر بزرگتر صادق لاریجانی رییس سابق قوه قضاییه ایران است که در حال حاضر رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام است . این برادران ذی نفوذ در جمهوری اسلامی یک برادر بزرگتر دارند به نام جواد لاریجانی که در سالهای اخیر با مواضع بسیار رادیکال علیه غرب و امریکا شناخته می شود.

 

همزمان با اخبار غیر رسمی مبنی بر تغییر دبیر شورای عالی امنیت ملی از سوی رییس جمهور و بعد از تایید رهبر جمهوری اسلامی ٬ دبیرخانه این شورا در بیانیه ای از تشکیل شورای دفاع در جمهوری اسلامی  طبق اصل ۱۷۶ قانون اساسی ایران خبر داد.

شورای دفاع دومین شورای مهم نظامی و امنیتی است که بعد از شورای امنیت کشور و زیر نظر شورای عالی امنیت ملی  تشکیل می شود و متشکل از سران قوا، فرماندهان نیروهای مسلح و بعضی وزارتخانه‌‌های سیاسی و امنیتی است و ریاست ان با رییس جمهور ایران است اما همه مصوبات ان نیازمند تایید رهبر جمهوری اسلامی است .

شورای دفاع ایران قرار است  « طرح‌های دفاعی و ارتقای توانمندی‌های نیروهای مسلح را به صورت متمرکز بررسی می‌کند و برخی از آن به عنوان «آرایش دفاعی جدید ایران » نام می برند.

«حمایت از تقویت همه‌جانبه توان دفاعی کشور»، «حضور برخی دیگر از فرماندهان نظامی در شورا علاوه بر رئیس ستاد کل نیروهای مسلح» و «سرعت عمل در تصمیم‌گیری‌های مربوط به حوزه دفاعی»، بخشی از اهداف راه‌اندازی این نهاد عنوان شده است.

برخی از تحلیل گران معقدند روند تغییرات افراد و نهادها در جمهوری اسلامی در دو ماه اینده ادامه خواهد یافت تا ضمن اینکه توان دفاعی کشور در برابر تهدیدات احتمالی خارجی افزایش یابد ٬همراهی و رضایت مردم نیز برای دفاع از تمامیت ارضی و حاکمیت ملی افزایش یابد . در همین راستا مجلس شورای اسلامی نیز این روزها لایحه حمایت از ایرانیان خارج از کشور را نیز در دستورکار دارد و در باره ان  مقاله جداگانه ای در روزنامه النهار منتشر خواهد شد.

 

 

منبع روزنامه النهار چاپ بیروت نوشته امیر دبیری مهر

سفر۲ روزه رسمی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران  به جمهوری اسلامی پاکستان دردوم و سوم اگوست یک سفر دیپلماتیک عادی نبود که بطورمعمول انجام می شودهر چند ارتقای سطح روابط اقتصادی تا ۱۰ میلیارد دلار بین ایران با ۹۰ میلیون جمعیت و پاکستان با ۲۵۰ میلیون جمعیت  توجیه خوبی برای انجام یک سفر رسمی محسوب می شود.

ایران وپاکستان  در آستانه هفتاد و هشتمین سال روابط دیپلماتیک خود قرار دارند و در این ۷۸ سال روابط دوکشور فرازو نشیب زیادی داشته اما اهمیت  سفراخیر رییس جمهور ایران  به اتفاقات پیرامون جنگ ۱۲ روزه اسراییل علیه ایران باز می گردد .

پزشکیان که بعنوان رییس جمهور ایران برای نخستین بار به پاکستان سفر می کند در هنگام ترک تهران با اشاره به حمایت پاکستان از تمامیت ارضی ایران و اعلام حمایت همه جانبه از تهران٬ از مواضع اسلام اباد در جنگ ۱۲ روز اسراییل علیه ایران قدردانی کرد و سفرش به پاکستان را قدردانی رسمی از پاکستان عنوان کرد. حضور شهباز شریف در فرودگاه اسلام اباد و در اغوش گرفتن رییس جمهور ایران بطور سمبلیک نشان دهنده نزدیک شدن روابط دو کشور است در حالی که طبق پروتکل های تشریفاتی استقبال رسمی از مقامات خارجی در پاکستان در حیاط کاخ دولتی انجام می شود و نیازی نیست نخست وزیر به فرودگاه برود.

۱۸ روز قبل از حمله اسراییل به ایران ٬ شهباز شریف نخست وزیر و عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان عصر دوشنبه ۲۶ می وارد  تهران شدند  و در سفر کوتاه یک روزه  بارهبر و رییس جمهور ایران دیدار کردند . در گزارشهای رسمی مطلب مهمی از مذاکرات مقامات دو کشور  منتشر نشد اما چند هفته بعد مشخص شد پاکستان یکی از ۵ منبعی  بوده که به تهران اطلاع داده اسراییل قصد حمله قریب الوقوع به ایران را دارد. با توجه به اینکه فقط امریکا از حمله اسراییل به ایران اطلاع داشته حدس زده می شود واشنگتن از طریق تبادل اطلاعات برخی کشورهای مرتبط با ایران از جمله پاکستان را از نقشه حمله اسراییل اگاه کرده است .

گفتنی است برخلاف تصور شایع که ایران ازحمله اسراییل غافلگیر شده بود به گفته یک منبع اگاه از چند روز قبل نیروهای مسلح ایران برای مقابله به حمله اسراییل دراماده باش کامل بودند اما در خصوص زمان حمله و نقاط هدف وحدت نظر وجود نداشته . هر چند کیفیت حملات  اسراییل به پدافند هوایی ایران و بکارگیری مزدوران در داخل خاک ایران  برای همکاری با جنگنده های اسراییلی نیز برای نیروهای نظامی و امنیتی ایران قابل پیش بینی نبود.

 

بهر حال همکاری پاکستان با ایران محدود به این تبادل اطلاعات مهم نبود. بعد از حمله اسراییل به ایران پاکستان از نخستین کشورهایی بود که بطور قاطع حمله اسراییل را محکوم و از ایران حمایت کرد و حتی گزارش هایی غیررسمی منتشر شد مبنی بر این که خواجه محمد اصف وزیر دفاع پاکستان برای ارسال ۷۵۰ موشک دوربرد شاهین به ایران اعلام امادگی کرده است که بعد از انتشار خبردر رسانه های پاکستان تکذیب شد. محمد اصف حتی درموضع گیری بی سابقه ای رضاپهلوی مهمترین اپوزیسیون جمهوری اسلامی که از حمله اسراییل به ایران حمایت کرده بود را نفرت انگیز و انگل و امپریالیست خطاب کرد.

مجلس سنای پاکستان نیز۱۵ جون در بیانیه ای رسمی تجاوز اسراییل را محکوم کرد.شهباز شریف همان زمان با مسعود پزشکیان تماس گرفت و وزیر دفاع پاکستان در موضع گیری صریحی  از کشورهای اسلامی خواست در حمایت ازایران و علیه اسراییل متحد شوند.اصف علی زرداری رییس جمهور پاکستان نیز از  ایران حمایت کرد.

اقدام مهم دیگر پاکستان به نفع ایران دردو ماه اخیر همکاری اطلاعاتی با ایران در خنثی سازی طرح تروریستی گروه جیش العدل در جنوب شرق ایران همزمان با حمله اسراییل بود که در قبلا در مقاله ای در النهار به جزییات ان اشاره شده است .

نکته مهم دیگر نقش جدی پاکستان در توقف جنگ بود. وقتی در جنگ ۱۲ روزه حملات هوایی اسراییل و حملات موشکی ایران تشدید شد نگرانی از سرایت جنگ به کشورهای حاشیه خلیج فارس بالا گرفت .صهیونیست با حمله به محل جلسه شورای عالی امنیت ملی ایران که بالاترین مقامات سیاسی و نظامی و امنیتی ایران در ان حضور داشتند و حتی تهدید به ترور ایت الله خامنه ای به این تنش دامن زدند به گونه ای که برخی افراد غیر رسمی هشدار دادند در صورت این اتفاقات پایگاههای نظامی امریکا در کشورهای خلیج فارس در امان نخواهند ماند. پاکستان که روابط بسیار خوبی با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بویژه عربستان دارد از ایران با جدیت خواست خویشتنداری داری کند و از گسترش تنش پرهیز کند . سفر وزیر دفاع پاکستان به مقر ستاد مرکزی فرماندهی ارتش امریکا در ایالت فلوریدا و تماس های و تعاملات   مارکو روبیو وزیر أمور خارجه امریکا  با سناتور محمد إسحاق دار وزیر خارجه پاکستان در همین راستا ارزیابی می شود.

سفراخیر مسعود پزشکیان به پاکستان  پنجمین دیدار رسمی میان سران دو کشور طی یک سال گذشته محسوب می‌شود که نشان دهنده گسترش روابط تهران واسلام اباد است . اهمیت این رخداد نیازمند توجه به تحولات روابط پاکستان و امریکا نیز می باشد . برخی از کارشناسان احتمال می دهند پاکستان که روابط خوب و قابل اعتمادی با ایران دارد و در ماههای اخیر نیز روابط خود باواشنگتن را نیز بهبود بخشیده  قرار است نقش پر رنگ تری در حل مسایل فیمابین ایران و امریکا ایفا کند .

در شرایطی که روابط ایران و امریکا بخاطر حمله اسراییل و حمله هوایی امریکا به تاسیسات هسته ای ایرات بسیار تیره و تار است  و هم ایران تا کنون از ادامه مذاکرات امتناع کرده و هم دونالد ترامپ در اخرین اظهار نظر خود موضع سردی نسبت به ایران اتخاذ کرد.

 

 

نوشته امیر دبیری مهر منتشر شده در روزنامه النهار چاپ بیروت 

جمهوری اسلامی تا قبل از جنگ ۱۲ روزه برای کاهش فشارهای سیاسی و اقتصادی و تبلیغاتی امریکا گزینه های متعددی داشت تا به تعبیر ایت الله خامنه ای نتیجه آن ٬ جلوگیری از جنگ و پرهیز  از مذاکره مستقیم با واشنگتن باشد. او بارها گفته بود نه جنگ خواهد شد و نه با امریکا مذاکره خواهد کرد. این   سیاست تا ۱۳جون ۲۰۲۵ کارامد بود. اما بعد از حمله اسراییل به ایران و مشارکت امریکا در حمله به تاسیسات هسته ای ایران به نظر می اید عمر این سیاست پایان یافته  و گزینه های ایران در شرایط  کنونی  اولا محدود شده و ثانیا زمان انتخاب ایران نیز به حدود دو ماه محدود شده .

جمهوری اسلامی قبلا در مذاکرات غیر مستقیم خود با امریکا که پنج دور با وساطت عمان برگزار شد از دستاوردهای هسته ای خود بعنوان یک اهرم فشار یا کارت بازی استفاده می کرد. همچنین توانسته بود با مانورهای نظامی از وقوع جنگ جلوگیری کند. اما پس از جنگ اخیر هم خسارتهای جدی به تاسیسات هسته ای ایران وارد شده و هم اسراییل علی رغم موشک باران شهرهایش  از جانب ایران که منجر به درخواست اتش بس شد جرات بیشتری برای تهدید و تجاوز به ایران پیدا کرده . شاید به همین علت است که ایت الله خامنه ای در پیام تسلیت اربعین شهدای جنگ اخیر از نیروهای مسلح ایران خواسته امادگی خود را برای دفاع از ایران بالا ببرند. در چنین شرایطی جمهوری اسلامی در دو ماه پیش رو که مهلت اروپایی ها برای اجرای مکانیسم ماشه است دو گزینه اصلی پیش رو دارد.

گزینه اول ادامه سیاست عدم مذاکره مستقیم با امریکا و بازگشت مکانیسم ماشه و تجدید درگیری با اسراییل است . اسراییل بعد از جنگ بارها اعلام کرده هر وقت تهدیدی از جانب ایران مشاهده کند مجددا به ایران حمله خواهد کرد. گزینه دوم مذاکره مستقیم با امریکا به منظور رسیدن به توافق با واشنگتن و حتی ایجاد رابطه با امریکاست . مقامات جمهوری اسلامی معتقدند که اسراییل بدون حمایت و تایید امریکا هیچ وقت نمی تواند تهدیدی علیه ایران باشد و در صور تی که رابطه ایران و امریکا بهبود یابد عملا تهدید اسراییل نیز خنثی خواهد شد و به همین دلیل تل اویو از گذشته سرسخت ترین مخالف توافق احتمالی ایران و امریکا بوده و هست.

در چنین شرایطی و در همین راستا اخبار غیر رسمی حکایت از این دارد که برخی از روسای جمهور سابق ایران مثل سید محمد خاتمی و حسن روحانی در نامه های جداگانه ای به ایت الله خامنه ای خواستار تصمیم گیری ایشان برای توافق با امریکا شده اند. حسن روحانی رییس جمهور اسبق ایران پیشتر نیز بارها درباره ضرورت برقراری رابطه امریکا موضع گیری کرده و حتی در دوران ریاست جمهوری خود برای نخستین بار در سالهای پس از انقلاب با باراک اوباما تلفنی صحبت کرد.

همچنین گفته می شود دیپلماتهای سابق وزارت امور خارجه با محوریت محمد جواد ظریف نیز در نامه ای جداگانه به ایت الله خامنه ای خواستارمذاکره و  برقراری رابطه با امریکا به منظور حل و فصل اختلافات فیمابین شده اند که سالها انباشته شده است . هنوز خبر نگارش  این نامه ها دررسانه های ایران منتشر نشده  اما همزمان در فضای مجازی ورسانه ای ایران دهها مقاله و یادداشت از جانب مفسران و تحلیلگران سیاسی ایران با مضمون مشابه نوشته ومنتشر شده .

در سه دهه اخیر نیز بارها چنین نامه نگاری هایی از سوی مقامات و فعالان سیاسی و حزبی با ایت الله خامنه ای در باره روابط با امریکا انجام شده اما موضع رهبر ایران همیشه مخالفت با این استدلال بود ه که به وعده های امریکا نمی توان اعتماد کرد . تنها موردی که ایت الله خامنه ای اجازه مذاکره مستقیم با امریکارا صادر کرد به سال ۲۰۱۲باز می گردد و بعد از ارسال چند نامه باراک اوباما به رهبر جمهوری اسلامی .در پی ان علی اکبر صالحی وزیر وقت امور خارجه ایران به دستور ایت الله خامنه ای وارد مذاکره با امریکایی برای رفع تحریم ها شد و جالب اینجاست که محمود احمدی نژاد رییس جمهور وقت از این مذاکرات خبر نداشت. مذاکراتی در دولت حسن روحانی به توافق برجام منجر شد.

محمود احمدی نژاد نیز اخیرا در اظهاراتی جنجالی مدعی شده در سالهای گذشته فرصت های مناسبی برای توافق با امریکا وجود داشته که جمهوری اسلامی ان را از دست داده است.

از سوی دیگر مخالفین مذاکره با امریکا نیز درایران بسیار فعال و با نفوذ هستندانها  با اشاره به تجربه جنگ اخیر معتقدند امریکا حتی در مذاکرات قبل از جنگ نیز ایران را وارد بازی فریب کرده بود وبه همین دلیل مذاکره  با چنین دولتی بویژه ترامپ هیچ فایده ای ندارد و درصورت مذاکره مجدد عزت ملی خدشه دار می شود. البته  عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران در یک مصاحبه تلویزیونی با رد این ادعا گفته اگر با امریکا مذاکره نمی کردیم امروز متهم بودیم که جنگ تحمیلی نتیجه مذاکره نکردن بود در حالی که تحمیل جنگ به ایران همزمان با مذاکرات ایران و امریکا٬ نشان دهنده حقانیت و منطق قوی ایران در دیپلماسی است .

دیپلماسی جدید جمهوری اسلامی پس از جنگ  با مذاکره معاونین وزرای خارجه ایران و سه کشور اروپایی در جمعه پیش در استانبول اغاز شد و به نظر می رسد در هفته ای اتی  استمرار خواهد یافت . اما اینکه به مذاکره مستقیم با امریکا منجر شود با نه بستگی به رای و نظر ایت الله خامنه ای دارد . اما برای درک سختی و پیچیدگی تصمیم رهبر جمهوری اسلامی باید توجه کرد از یکسواحتمال داردعدم توافق با امریکا  منجر به بازگشت مکانیسم ماشه و بازگشت تحریم های بین المللی علیه ایران و حتی جنگی جدیدعلیه تهران  شود اما از سوی دیگر هیج تضمینی هم وجود ندارد مذاکره مستقیم با امریکا  منجر به توافق سازنده با واشنگتن گردد به گونه ای که جلو جنگ جدید گرفته شود و تحریم های اقتصادی و مالی و بانکی علیه ایران کاهش یابد یا رفع شود. به نظر می رسد نقش کشورهای مهم منطقه مانند عربستان و امارات و قطر می تواند در رسیدن به یک توافق بسیار اثرگذار باشد.

 

امیر دبیری مهر منتشز شده در روزنامه النهار چاپ بیروت

 

شنبه  صبح چند تروریست وابسته به گروه جیش العدل با حمله به ساختمان دادگستری زاهدان واقع در جنوب شرق ایران تعدادی از شهروندان را کشتند که یک نوزاد نیز در بین کشته شدگان دیده می شود. گروه تجزیه طلب جیش العدل مسوولیت این اقدام تروریستی را برعهده گرفته است. گروهی که سالهاست هر از چندگاهی با حمله به اماکن نظامی و دولتی بدون اینکه به هدف مشخصی دست یابد تعدادی از مردم بی گناه را کشته و با این کار اظهار وجود می کند. گفته می شود پایگاه اصلی این گروه تروریستی در مناطق مرزی بین ایران و پاکستان است و علی رغم تلاش دو کشور برای پاکسازی این مناطق از وجود این گروه  ٬بواسطه ارتباط انها با سازمانهای امنیتی و اطلاعاتی خارجی بویژه موساد و دریافت پول و سلاح همچنان به اقدامات تروریستی خود ادامه می دهند.

به گفته یک منبع اگاه امنیتی اقدام اخیر جیش العدل ریشه در ناکامی این گروه در نقشه ای  دارد که قرار بود همزمان با جنگ ۱۲ روزه اسراییل علیه ایران اجرا کنند. به گفته این منبع امنیتی این گروه که بواسطه ارتباط با موساد از حمله اسراییل به ایران اطلاع داشته از چند هفته قبل خود را برای حمله زمینی به بندرچابهارواقع در جنوب شرق ایران  اماده کرده بود تا همزمان با حمله اسراییل وزمانی که  نیروهای مسلح و مرزبانی ایران متوجه جنگ با اسراییل هستند به این شهر استراتژیک حمله و با تصرف پاسگاههای انتظامی ونظامی٬ بحرانی جدی و امنیتی در منطقه ایجاد کنند . این طرح کاملا در راستای هدف  اصلی اسراییل از  حمله به ایران  مبنی بر فروپاشی نظام جمهوری اسلامی بود.

اما دقیقا چند روز قبل از این اقدام ٬سرویس اطلاعاتی پاکستان دو خبر مهم به نهادهای امنیتی ایران ارایه داد اول حمله احتمالی اسراییل به ایران و دوم حمله جیش العدل به چابهار. نیروهای نظامی ایران نیز در عملیاتی غافل گیر کننده مواضع این گروهک تروریستی را درمناطق مرزی ایران و پاکستان مورد حمله موشکی و پهبادی قرار دادند و عملا جلو اجرای نقشه جیش العدل گرفته شود.

به نظر می رسد دو اقدام تروریستی جیش العدل بعد از جنگ ۱۲ روزه اسراییل علیه ایران  در واقع اقدامی واکنشی به ناکامی اجرای نقشه  مذکور بوده است . دو هفته قبل  نیز این گروه به یک خودروی پلیس  در چابهار حمله کرد که منجر به شهادت سه مأمور پلیس شد. در اقدام تروریستی شنبه در زاهدان  نیز دست کم ۶ نفر کشته و ۱۳ نفر زخمی شدند.

مولوی عبدالحمید، امام جمعه با نفوذاهل سنت زاهدان  که نسبت به برخی سیاستهای دولت جمهوری اسلامی منتقد و معترض است بارها اقدامات تروریستی  جیش‌العدل را محکوم کرده و حتی برای ازادی گروگانها وساطت کرده .

 

جیش‌العدل یک گروه شبه‌نظامی تروریستی وهابی‌مذهب می‌باشد که با  ادعای دفاع از اهالی استان سیستان و بلوچستان درجنوب شرق ایران چند وقت یکبار تعدادی از مردم این منطقه را ترور می کند .

 

این گروه بعد از نابودی گروه تروریستی جندالله به رهبری عبدالمالک ریگی در سال ۲۰۱۲ شروع به فعالیت کرد. رهبری جیش العدل را که مردم ایران ان را جیش الظلم می خوانند عبدالرحیم ملازاده معروف به صلاح‌الدین فاروقی به‌عهده دارد. این گروه تروریستی تاکنون مسئولیت چند بمب گذاری  و ترور در نواحی شرقی استان سیستان‌وبلوچستان را بر عهده گرفته است.

جیش‌العدل سه شاخه نظامی دارد که در اطراف خط مرزی ایران و پاکستان فعالیت می‌کنند تا بلافاصله پس از هر عملیات به خاک پاکستان بگریزند. سپاه پاسداران تا کنون با هماهنگی اسلام اباد چند عملیات نظامی موشکی در خاک پاکستان علیه مواضع جیش العدل انجام داده  .  شاخه های نظامی جیش العدل تحت نام های  عبدالملک ملازاده و شیخ ضیایی و مولوی نعمت‌الله توحیدی در مناطق صعب العبور مرزی ایران و پاکستان  فعالیت تروریستی انجام می  دهند.. جیش العدل اخیرا  یک شاخه اطلاعاتی با نام زبیر اسماعیل‌زهی نیز راه‌اندازی کرده که عمده مأموریت آن شناسایی چهره‌های اهل‌سنت همسو با جمهوری اسلامی و ترور آن‌هاست.

 

سیستان و بلوچستان دومین استان پهناور ایران است و وسعت ان ۱۸۰ هزار کیلومتر مربع معادل وسعت سوریه است و با نزدیک ۳ میلیون جمعیت حدود ۱۲۰۰ کیلومتر مرز مشترک خاکی با کشورهای أفغانستان و پاکستان دارد.با وجود در اکثریت بودن اهل سنت و قوم بلوچ  در این استان ٬ بواسطه همزیستی بسیار مسالمت امیز بین شیعیان سیستانی و اهل سنت بلوچ این استان بعنوان پایتحت وحدت ایران نام گرفته است . توسعه نیافتگی در این استان ریشه های تاریخی و اقلیمی دارد و با وجود اجرای برنامه های گوناگون توسعه در این منطقه هنوز فاصله زیادی بین انتظارات مردم این منطقه با امکانات موجود وجود دارد .

برخی گروههای تروریستی و تجزیه طلب این مساله را بهانه اقدامات خود علیه مردم این استان قرار می دهند و از انجا که این اقدامات هیچ کمکی به بهبود وضع مردم نمی کند از هیچ حمایتی برخوردار نیست.مردم این استان در ایران معتقدند فقط کسانی همراه مردم و پشتیبان انها  هستند که برای توسعه وابادانی  و ایجاد اشتغال در این استان گامی بردارند.

 

 

منبع : روزنامه النهار چاپ بیروت امیر دبیری مهر

مشروعیت همه حکومتها وابسته به دو کارکرد اصلی است .اول ” کارامدی در ایجاد رفاه عمومی” و دوم “برقراری نظم و حفظ امنیت شهروندان” بویژه در برابر تجاوز دشمن خارجی .

مردم در همه کشورها با “تبعیت از قانون” و “پرداخت مالیات” سهم و نقش خود را حکمرانی ایفا می کنند و از دولتها انتظار دارند وظایف خود را به بهترین شکل و با بالاترین سطح کارامدی  انجام دهد.

با وقوع جنگها حتی جنگهای کوتاه مدت ٬ملتها در وظایف و حقوق متقابل خودو  حکومت بازنگری می کنند و نتیجه ان بالا رفتن مطالبات و سطح انتظارات از حکومت است زیرا در هیچ جنگی هیچ دولتی بدون همراهی و مقاومت مردم و اتحاد ملی نمی تواند از تمامیت ارضی و حریم هوایی و استقلال کشور دفاع کند.

با همین نگاه نظری می توان گفت با گذشت یک ماه از تجاوز نظامی اسراییل و امریکا به ایران که ۱۲ روز به طول انجامید با شواهد موجود تقریبا مشخص وقطعی شده که در این حمله نظامی غیر از اهداف نظامی و هسته ای ٬یک هدف بزرگتر و مهمتری وجود داشت و آن هم براندازی نظام جمهوری اسلامی بود. اسراییل در روزهای نخست حمله بعد از ضربات جدی به پدافند هوایی ایران و ترور ارشد ترین فرماندهان نظامی ایران و در نهایت در بمب باران جلسه شورای عالی امنیت ملی ایران و ساختمان مرکزی صداوسیما و حتی تهدید ترور رهبر جمهوری اسلامی یک قدم دیگر را باید طی می گرد تا نظام جمهوری اسلامی را سرنگون کند و آن هم  به خیابان کشاندن مردم معترض علیه نظام سیاسی بود. مردمی که بر اساس تحلیل های قابل اعتنا و مستند به دلایل مختلف در سالهای اخیر نارضایتی های زیادی از عملکرد دولت داشته اند .به نظر می رسد اسراییل هسته های انسانی اماده ای هم برای این مرحله در تهران  تدارک دیده بود اما فرصت و امکان ورود و نقش افرینی انها فراهم نشد  اما در عمل براورد موساد و نهادهای اسراییلی کاملا اشتباه درامد . نه تنها مردم ایران با وجود نارضایتی ها ٬  علیه جمهوری اسلامی شورش نکردند بلکه بسیاری از ناراضیان و معترضین بخاطر حفظ وطن از شر دشمن متجاوز بطور یکصدا و یکپارچه در برابر اسراییل متحد شدند و با مسکوت گذاشتن موقت اعتراضات و مطالبات خود ٬ راه خود را از دشمن جدا کردند. زیرا مردم معترض خواستار اشوب و نا امنی و فروپاشی نیستند بلکه انها رفاه و ازادی و کرامت و استقلال می خواهند . این اتفاق هوشمندانه در تحلیل های اتاق های فکر اسراییلی و امریکایی قابل پیش بینی نبود انها تصور می کردند با تضعیف نظام دفاعی و امنیتی و انتظامی در ایران با حملات نظامی٬  فضا برای به میدان امدن مردم معترض فراهم شده و بساط جمهوری اسلامی با محوریت مردم برچیده خواهد شد . افرادی مانند رضا پهلوی هم با چنین تحلیلی با ذوق زدگی خبر داد که اماده تحویل گرفتن قدرت در ایران برای تشکیل حکومت جدید است . بنابراین می توان گفت با وجود همه اقدامات نیروهای مسلح در دفاع از ایران سهم هیچ عاملی در مقاوت در برابر دشمن صهیونیستی به اندازه مقاومت ملی مردم ایران نبود. بر همین اساس بلافاصله پس از پایان جنگ ٬ مردمی که از ایفای نقش سرنوشت ساز خود اگاه هستند به درستی و به حق وارد عرصه مطالبه گری و تغییرخواهی می شوند تا هم زندگی بهتری داشته باشند هم کشور قدرتمندتری تا در برابر تهدیدات خارجی اسیب پذیری کمتری داشته باشد. این مطالبه گری طیف وسیعی دارد از مطالبات فوری وعملی تا خواسته های بلند مدت و زمان بر و حتی رویایی.

بهر حال این مطالبه گری در ایران انقدر پر رنگ و وسیع است که در مقامات و شخصیتهای سیاسی نزدیک به حکومت هم دیده می شود. برای مثال علی اکبر ولایتی مشاور رهبر جمهوری اسلامی در توییتی که خیلی در ایران بازتاب داشت  نوشت “تغییر برخی رویکردهای اجتماعی حاکمیت و محور قراردادن رضایت مردم ضروری است . مردم در جنگ خود را اثبات کردند و اکنون نوبت مسئولین است. شیوه‌های منقضی شده دیگر پاسخگوی جامعه پس از جنگ نخواهد بود”

عزت الله ضرغامی رییس اسبق صداوسیما نیز درموضع گیری جدیدی با اشاره به جنبش اجتماعی ضد حجاب اجباری در سال ۲۰۲۲ در ایران که برخی تندورها ان  را جنبش براندازی جمهوری اسلامی خوانده بودند و برهمین أساس خواستار سرکوب ان بودند گفت : الان مقدار بی حجابی ۱۰ برابر سه سال پیش شده اما ما خیلی قوی از گذشته هستیم و این نشان می دهد تحلیل برخی در ان سال کاملا اشتباه بوده است .

مسعود پزشکیان رییس جمهور ایران نیز اخیرا با قدردانی از رفتار آگاهانه ملت ایران در بزنگاه‌های حساس اعلام کرد عملکرد مردم در جنگ ۱۲ روزه ، مسئولیت دولت را برای پیگیری مطالبات مردمی دوچندان می‌کند و ما وما  امروز حتی آمادگی داریم بر مبنای انصاف و عدالت با اپوزیسیون نیز گفت‌وگو کنیم، چرا که حل مسائل کشور نیازمند گفت‌وگو ست نه تقابل .

 

در عین حال اپوزیسیون و مخالفین سرسخت داخلی جمهوری اسلامی نیز به این مطالبه گری دامن می زنند .میر حسین موسوی نخست وزیرسابق ایران که ۱۵ سال است در حبس خانگی بسر می برد در بیانیه ای کوتاه دقیقا به همین مساله اشاره کرد و نوشت

“مردم پس از  آنچه گذشت انتظاراتی از حکومت دارند که بی‌پاسخ ماندن‌شان دشمن را شاد می‌کند. در کوتاه‌مدت، اقداماتی سریع و نمادین چون آزادی زندانیان‌ سیاسی و تغییر واضح در رویکردهای رسانه ملی کمترین توقعات است. تجربه جنگ دوازده روزه نشان داد که ضامن نجات کشور احترام به حق تعیین سرنوشت همه شهروندان است و ساختار کنونی نظام نماینده همه ایرانیان نیست.. برگزاری رفراندوم برای تاسیس مجلس موسسان قانون اساسی، راه را برای تحقق حق تعیین سرنوشت مردم هموار و دشمنان این مرز و بوم را از دخالت در امور کشور مأیوس می‌کند ”

در اخرین موضع گیری مصطفی تاج زاده سیاست مدار ایرانی نیزکه سالهاست در زندان بسر می برد واز منتقدین جدی رهبر جمهوری اسلامی است دربیانیه ای نوشته “انباشت مشکلات، نبود چشم‌انداز وانبوه نارضایی‌ها و افول مشروعیت سیاسی ٬ دولت اسرائیل را چنان گستاخ کرده است که نه برای جمهوری اسلامی، که برای ایران خواب‌های شوم از قبیل ایجاد هرج‌ومرج، راه‌اندازی جنگ داخلی و … ببیند و از تغییر نقشه خاورمیانه دم زند. در چنین اوضاع خطیری، آقای خامنه‌ای راهی ندارد جز اینکه به انجام تغییرات بنیادین متناسب با مطالبات ملی تن دهد؛ ازجمله با تشکیل مجلس مؤسسان، براساس انتخاباتی کاملاً آزاد و منصفانه، تغییر قانون اساسی را به روش مسالمت‌آمیز و مدنی ممکن کند ”

از این دست اظهار نظرها در ایران بسیار زیاد است هم از جانب چهره های مشهور و رسمی و هم از جانب مردم که بیشتر در شبکه های اجتماعی بازتاب می یابد. البته یک اقلیت کوچکی هم در جامعه ایران هستند که اسم این مطالبه گری را سهم خواهی سیاسی می گذارند و با هر گونه تغییر و اصلاح در سیاست های دولت مخالف هستند و مطرح کنندگان این مطالبات را در هر سطحی همکار و همسوی دشمن معرفی می کنند.

درنتیجه می توان گفت در شرایطی که تهدیدات نظامی امریکا و اسراییل علیه ایران متوقف نشده و سه کشور اروپایی هم مکانیسم ماشه را برای بازگشت تحریم ها پیگیری می کنند درهفته ها و ماههای باقی مانده دو راه پیش روی نظام جمهوری اسلامی است .

اول شنیدن و پذیرش همه مطالبات مردم و دسته بندی انها و سپس اولویت دادن به انها  وسپس  تغییر برخی سیاست ها و تصمیم گیری های سخت در راستای منافع ملی به گونه ای که در اکثریت مردم ایجاد رضایت کند.  این صورت مردم با احساس یکدستی با حاکمیت و افزایش تعلق خاطر به کشور همچنان مانند جنگ ۱۲ روزه حامی کشوردر برابر تهدیدها  خواهند بود.

اما  راه دوم پیش روی جمهوری اسلامی مقاومت سرسخت در برابر تغییرات و مطالبات و خواسته های مردم و اولویت دادن به خواسته های اقلیت حدود ۱۰ درصدی است که خود را طرفدار سرسخت جمهوری اسلامی معرفی می کنند و البته دسترسی به امکانات و رسانه های زیادی دارند . در این صورت نظام سیاسی خواسته یا ناخواسته مانند سالهای گذشته مجددا به شکاف اجتماعی دامن زده و هیچ تضمینی وجود دارد در صورت تکرار تهدیدهای خارجی یا تشدید فشارهای اقتصادی اکثریت جامعه با صبوری و دو اندیشی همراه حکومت باشد و توطیه دشمن را ناکام بگذارد .

منبع روزنامه النهار چاپ بیروت نوشته امیر دبیری مهر

 

هنوز یک ماه از حمله اسراییل و امریکا  به ایران نگذشته  که کشورهای اروپایی اعلام  کردند در صورتی که ایران و امریکا درمذاکرات هسته ای به توافق نرسند تحریم های بین المللی که ۱۰ سال پیش و در پی توافق برجام به حالت تعلیق درامده بود از اکتبر ۲۰۲۵ مجددا برقرار خواهد شد. این فرایند مکانیسم ماشه یا استب بک  نام گرفته است.( Snapback Mechanism)

این مکانیسم سازوکاری است که در ضمیمه قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل و نیز بند‌های 36 و 37 برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) گنجانده شد.

قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل، سندی مکمل توافق هسته‌ای ایران (برجام) است که در تاریخ ۲۰ ژوئیه ۲۰۱۵، شش روز پس از امضای برجام میان ایران و گروه ۱+۵، به تصویب رسید. این قطعنامه به  برجام جنبه‌ای الزام‌آور در نظام حقوقی سازمان ملل بخشید.

بر اساس این قطعنامه، شش قطعنامه پیشین شورای امنیت که از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ علیه ایران صادر شده بودند – و شامل تحریم‌های گسترده در زمینه‌های اقتصادی، تسلیحاتی و فناوری بود – به‌طور رسمی لغو شدند. این قطعنامه‌ها ذیل فصل هفتم منشور سازمان ملل صادر شده بود که به شورای امنیت اجازه می‌دهد در موارد تهدید علیه صلح و امنیت بین‌المللی، اقدامات تنبیهی از جمله تحریم یا حتی اقدام نظامی را تصویب کند.

فرایند اجرای مکانیسم ماشه  که این روزها خیلی خبر ساز شده است به شرح زیر است :

اگر یکی از طرف‌های برجام احساس کند که طرف دیگر به تعهداتش پایبند نیست، می‌تواند شکایت خود را به «کمیسیون مشترک» (نهاد نظارتی بر اجرای برجام) ارائه دهد.

کمیسیون ۱۵ روز فرصت دارد تا موضوع را بررسی و حل‌وفصل کند. اگر اختلاف حل نشد، موضوع به سطح وزیران خارجه ارجاع می‌شود که آن‌ها نیز ۱۵ روز دیگر فرصت دارند.

در صورت ادامه اختلاف، کمیسیون ۵ روز دیگر برای تلاش نهایی فرصت دارد.

اگر پس از این ۳۵ روز، کشور شاکی همچنان قانع نشد، می‌تواند موضوع را به شورای امنیت سازمان ملل ارجاع دهد.

در این مرحله، شورای امنیت باید ظرف ۳۰ روز درباره ادامه تعلیق تحریم‌ها رای‌گیری کند. اما نکته کلیدی اینجاست که اگر حتی یکی از اعضای دائم شورای امنیت (آمریکا، روسیه، چین، فرانسه یا بریتانیا) این قطعنامه را وتو کند، تحریم‌های سازمان ملل به‌طور خودکار و بدون نیاز به رای‌گیری جدید بازمی‌گردند. به همین دلیل، این سازوکار به نام «مکانیسم ماشه» یا «بازگشت خودکار تحریم‌ها» شناخته می‌شود.

همچنین در پیوست اول برجام، سازوکاری برای دسترسی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به سایت‌های مشکوک ظرف ۲۴ روز پیش‌بینی شده است. اگر ایران همکاری نکند، این موضوع نیز می‌تواند در نهایت به فعال‌سازی مکانیسم ماشه منجر شود.

در سال ۲۰۲۰، آمریکا تلاش کرد از مکانیسم ماشه برای بازگرداندن تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران استفاده کند، اما اکثریت قاطع اعضای شورای امنیت، از جمله متحدان نزدیک واشنگتن مانند فرانسه و بریتانیا، اعلام کردند که آمریکا با خروج رسمی‌اش از برجام در سال ۲۰۱۸، دیگر «عضو مشارکت‌کننده» در این توافق محسوب نمی‌شود و بنابراین از نظر حقوقی حق استفاده از این سازوکار را ندارد.

تهدیدهای جدید  تروییکای اروپایی با موضع گیری صریح وزیر خارجه فرانسه اغاز شد. او گفت: «بدون تعهد محکم، ملموس و قابل تأیید از سوی ایران، حداکثر تا پایان ماه اوت 2025 مکانیسم ماشه اجرایی خواهد شد.

 پیشتر نیز صدر اعظم المان با  حمایت از حمله اسراییل به ایران فضای روابط ایران والمان را تیره کرده بود . ایران نیز در تلافی حمله اسراییل و امریکا به ایران که ۱۲ روز بطول انجامیدو خساراتی به تاسیسات هسته ای ایران وارد کرد همکاری با بازرسان ژانس را تعلیق کرده است .

بریتانیا،‌ فرانسه و آلمان هشدار داده‌اند که اگر ایران به میز مذاکره برنگردد، ساز و کار ماشه را فعال خواهند کرد تا تحریم‌های بین‌المللی پیش از برجام، بار دیگر به صورت خودکار و بدون نیاز به تصویب در شورای امنیت سازمان ملل بازگردد. مذاکرات ایران و امریکا که برای رسیدن به توافق هسته ای از چند ماه قبل با وساطت عمان اغاز شده بود بعد از توقف جنگ با اسراییل  از سرگرفته نشده است .

آمریکا که در عمل طرف مذاکره هسته‌ای با ایران است در سال   ۲۰۱۸و تنها ۱۶ ماه بعد از امضای برجام از ان  خارج شد و  از نظر حقوقی قادر به فعال کردن مکانیسم ماشه به عنوان تهدیدی برای بازگرداندن ایران به میز مذاکره نیست .

تا پیش از جنگ ۱۲ روزه ،‌ گزینه نظامی، همواره به عنوان «چماق» غربی‌ها برای گرفتن امتیاز  ایران در مذاکرات مطرح بود، اما اکنون با عملی شدن این گزینه و وارد شدن آسیب به تاسیسات هسته‌ای مورد مذاکره،‌ معادلات تا حد زیادی تغییر کرده است. اما به نظر می رسد اروپایی ها اینبار مکانیسم ماشه را بعنوان چماق برای امتیاز گرفتن امریکا در مذاکرات مطرح کرده اند.

برخی از گروههای سیاسی رادیکال در ایران معتقدند نباید به تهدیدات امریکا و اروپا توجه کرد و  ایران باید تمام همکاری‌های هسته‌ای خود با آژانس را قطع  و هر گونه مذاکره را تعلیق کند. و برنامه‌های هسته ای خود را  بدون هیچ گونه محدودیتی ادامه دهد.

اما گروهای سیاسی طرفدار مذاکره معتقدند در  چنین شرایطی بی‌توجهی ایران به خواسته‌های امریکا و اروپا تهدیدی علیه آتش‌بس شکننده موجود است و  فعال شدن مکانیسم ماشه،‌ ایران را با تحریم‌های گسترده بین‌المللی روبرو کند، آن هم در شرایطی که از نظر اقتصادی در شرایط بسیار خوبی ندارد. اظهارات چهارشنبه ایت الله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی در تهران که اولین سخنرانی عمومی او بعد از جنگ با اسراییل است نشان داد او سیاست موازی و همزمان دیپلماسی  فعال  و امادگی دفاعی حداکثری را در دستور کار داردو از نظر جمهوری اسلامی احتمال حمله مجدد سراییل منتفی نیست  .

 

در باره مکانیسم ماشه در ایران  دیدگاههای متفاوتی وجود دارد برخی از حقوقدانان در ایران می گویند در سال‌های اخیر، اروپا از اجرای کامل تعهدات خود در برجام سر باز زده، به‌ ویژه در زمینه تسهیل تبادلات بانکی، رفع تحریم‌ها و راه‌اندازی کانال مالی اینستکس که هیچ‌گاه عملا کار نکرد و بر همین اساس اروپا با نقض تعهدات خود، دیگر صلاحیت حقوقی برای اجرای مکانیزم ماشه ندارد.

برخی دیگر از کارشناسان نیز می گویند غربی‌ها بر جنبه‌های تنبیهی برجام پافشاری دارند ولی از اجرای جنبه‌های مثبت آن، به‌ ویژه رفع تحریم‌ها و همکاری اقتصادی، شانه خالی کردند. به‌ عنوان مثال اروپا هیچ‌گاه روابط بانکی با ایران را برقرار نکرد. شرکت‌های بزرگ اروپایی بلافاصله پس از بازگشت تحریم‌های آمریکا، ایران را ترک کردند. اینستکس عملاً هیچ تبادلی انجام نداد.

 

در ایران  در بین گروههای سیاسی و فعالان رسانه ای در باره مکانیسم ماشه و برجام اختلاف نظرهای جدی وجود دارد به حدی که ایت الله خامنه ای در سخنرانی اخیر خود این گروهها را به ارامش و حفظ اتحاد ملی دعوت کرد.

سعید جلیلی بعنوان مهمترین مخالف برجام  در  روز ۱۴ جولای  به عنوان سالگرد امضای برجام، در توئیتر نوشت  «۱۰ سال گذشت… سالگرد خسارت محض.» او مدعی است از ابتدا با مکانیسم ماشه مخالف بوده است.

میثم نیلی یکی از تندور ترین فعالان سیاسی مخالف مذاکره با غرب

در پاسخ به پرسشی درباره واکنش احتمالی ایران به فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی طرف‌های غربی گفت: خروج از NPT

  

سیدمحمود نبویان، نماینده مجلس نیز گفته دشمنان در نقشه‌ی جدید برای ایجاد ترس و وحشت، تهدید به فعال کردن مکانیسم ماشه کرده‌اند. عملی شدن این تهدید، آسیب جدی به اقتصاد کشور وارد نمیکند، زیرا در طول سال‌های اخیر تحریم‌ها با توافق برجام !! چند برابر شده!!! یعنی تحریم خاصی برداشته نشده که با فعال شدن مکانیسم برگردانده شود.

 

یکی از کاربران مخالف برجام می گوید اون هشت سالی که باید صرف اقتصاد میشد، صرف برجام شد و نتیجه‌اش ورشکستگی  صدها شرکت مثل ما و نابود شدن زندگی کلی آدم شد.

یکی دیگر با انتقاد از محمد جواد ظریف وزیر اسبق خارجه ایران که برجام را امضا کرد نوشته – به ظریف بگید ۱۱ تُن اورانیوم غنی‌شده که بخاطر برجام از دست دادیم رو برگرداند.

–یکی دیگر از مخالفان ظریف و برجام نوشته ۱۱سال طول کشید تا یه عده بفهمند ظریف یک دیپلمات تقلبی و پلاستیکی است  که هیچ شناختی از معاهدات بین المللی و سیاست خارجه نداره و جلیلی سالها از زمانه‌ی خود جلوتر است و هر آنچه در باب برجام گفت، حقیقت داشت.

کاربر دیگری گفته حالا که قراره مکانیسم ماشه فعال شود باید  عاملینش هم باید مجازات شوند.

اما موافقان برجام و مذاکره با غرب درباره مکانیسم ماشه نظرات  دیگری دارند

 انها معتقدند حداقل نتیجه برجام این بود که ۱۰ سال جنگ اسراییل و امریکا را به عقب انداخت.

رضا رئیسی، روزنامه‌نگار در این باره نوشته اگر مکانیسم ماشه یا اسنپ بک، تهدید و چالش تازه‌ای برای ایران باشد فحشش را به جای ظریف و برجام به احمدی‌نژاد و سعید جلیلی بدهید! چرا؟؟؟ چون به هنگامی که 6 قطعنامه متواتر و پشت سرهم شورای امنیت علیه ایران به تصویب رسید. احمدی نژاد قطعنامه ها را کاغذ پاره می خواند و سعید جلیلی هیچ دستاوردی در مذاکرات 6 ساله درممانعت از صدور قطعنانه نداشت .

موافقان برجام همچنین می گویند برجام باعث شد ۱۰ سال کشور از تحریم جدید بین المللی در امان باشد! و اگر نبود چه بلایی سر ایران می آورد! و اگر ماشه کشیده شود خواهید دید خسارت_محض چیست

بهر حال به نظر می رسد در صورتی  که  توافق بین آمریکا و ایران، حاصل شود بسیار بعید است اروپا مکانیسم ماشه را فعال سازد.

اما در صور ت عدم توافق ایران و امریکا و  فعال‌سازی مکانیسم ماشه توسط اروپایی ها ، ایران قطعاً از معاهده NPT خارج خواهد شد و  اتش جنگ مجددا شعله ور می شود.

 جمهوری اسلامی در حال حاضر  تلاش کرده مسیر دیپلماسی را حفظ کند تا از فعال‌سازی این مکانیسم و پیامدهای ان جلوگیری شود، اما همزمان بر مواضع خود پایبند مانده و اعلام کرده حاضر به ارائه امتیازات غیرمنطقی و فراتر از حوزه هسته‌ای برای ممانعت از فعال‌سازی مکانیسم ماشه  نیست.