چهار روایت از هشتمین اعتراض پس از انقلاب ۱۹۷۹

روایت های گوناگون ازعلل اعتراضات درایران :
 چهار روایت از هشتمین اعتراض پس از انقلاب ۱۹۷۹
توضیح: این تحلیل قبل از حوادث خشونت بار ۱۸ و ۱۹ دی ماه نوشته شده است

 

امیر دبیری مهر
 سابقه اعتراضات سیاسی و اقتصادی در ایران در سالهای پس از انقلاب اسلامی  به سال ۱۹۹۲ یعنی ۳۳ سال پیش باز می گردد که در شهر مشهد واقع در شمال شرق ایران رخداد . بعد از ان شاهد چند اعتراض جدی و اثر گذار دیگر بودیم که عبارتند از :
اعتراض به گرانی و تورم در سال ۱۹۹۵مردمی  در اسلام شهر در جنوب تهران
اعتراض دانشجویی در سال  ۱۹۹۹
اعتراض سیاسی به نتایج انتخابات در سال ۲۰۰۹
اعتراض سال ۲۰۱۷ در مشهد به گرانی ها و تورم
اعتراض ۲۰۱۹ در چندشهر در پی افزایش قیمت بنزین
اعتراض سراسری در ۲۰۲۲ در پی مرگ مهسا امینی
اعتراض ابتدای سال ۲۰۲۶ در تهران و چندین شهر به دلایل اقتصادی ومعیشتی
از ۸ اعتراض شکل گرفته در ایران علیه جمهوری اسلامی دست کم ۵ مورد ان دلایل اقتصادی داشته است . البته همیشه در هر جنبش اعتراضی دلایل فرعی نیز وجود دارد و معترضین از فرصت اعتراض برای بیان خواسته های دیگر خود استفاده می کنند.
در باره علل و روند اعتراضات در ایران چهارروایت اصلی وجود دارد که با هم در ستیز هستند و در رسانه ها با هم رقابت می کنند تا افکار عمومی را قانع کنند.
  • روایت اول مدعی است اعتراض اخیر در ایران نیز ازجنس اعتراض های اقتصادی است که در پی چندین سال رکود اقتصادی بویژه از سال ۲۰۱۸ به بعد و افزایش تورم و گرانی و در ماههای اخیر با افزایش مداوم قیمت دلار و از بازار موبایل شروع شد و به دیگر بازارها در تهران و برخی شهرها سرایت کرد. باورمندان به این روایت می گویند بیشتر شهروندان ناراضی و معترضین به دنبال رفاه نسبی و بهبود وضع معیشتی هستند و اگر نظام سیاسی بتواند به این خواسته انها پاسخ دهد ارامش به کشور باز خواهد گشت .
  • اما وقتی شعارهای صنفی و اقتصادی فراگیر تر شد و رنگ سیاسی به خود گرفت  برخی شعارها علیه  رهبر جمهوری اسلامی و به نفع رضا پهلوی رهبر اپوزیسیون سلطنت طلب خارج از کشور شعار سر داده شد٬  اعتراض صنفی و اقتصادی به اعتراض سیاسی و برانداز تبدیل شد و روایت دوم که متعلق به حکومت در ایران است شکل گرفت . به همین دلیل سیسستم انتظامی و امنیتی برخورد با معترضین را تشدید کرد و ایت الله خامنه ای نیز در سخنرانی سوم ژانویه بر ضرورت برخورد شدید با ان تاکید کرد. تهدید دونالد ترامپ مبنی بر اقدام امریکا در صورت سرکوب انها از جانب دولت ایران نیز در واکنش شدید جمهوری اسلامی موثر بود و رسانه های دولتی معترضین را اغتشاش گر نامیده و انها را عوامل امریکا و اسراییل خواندند. این نوع تفسیر اعتراضات در ایران سابقه ای به اندازه عمر اعتراضات در ایران دارد . تفاوت تفسیر حکومت از اعتراض ها در این دوره فقط در این است که قوه مجریه یا دولت پزشکیان در موضع گیری و کلام حق معترضین را به رسمیت شناخته و تصمیم گرفته یارانه پرداختی به شهروندان را افزایش دهد.  هر چند دولت هیچ کنترلی بر نهادهای انتظامی و امنیتی و نظامی ندارد و انها برای برخورد با معترضین از رهبری نظام فرمان می گیرند.
  • روی دیگر تفسیرسیاسی و برانداز از اعتراضات ٬ متعلق به اپوزیسیون و مخالفین جمهوری اسلامی است که برای سرنگونی نظام سیاسی مداخله خارجی از سوی امریکا و اسراییل را جایز می دانند . اینها معتقدند با اعتراضات مدنی نمی توان در ایران رژیم سیاسی را تغییر داد و فقط با مداخله امریکا و اسراییل این امکان فراهم می شود. رهبر این روایت رضا پهلوی ولیعهد شاه سابق ایران و طرفداران او در داخل و خارج هستند. این روایت مخالفان سرسختی در ایران دارد کسانی که معتقدند اوضاع ایران انقدری وخیم نیست که برای رهایی از ان لازم باشد به دشمن خارجی متوسل شد.
  • گروه چهارمی هم در داخل ایران وجود دارد که معتقد است نظام جمهوری اسلامی نتوانسته تصمیمات و توانایی ها خود را در چهار دهه پیش را در داخل و خارج از ایران با تغییرات ایجاد شده تطبیق دهد و همین مساله موجب شکل گیری نارضایتی ها متعدد فرهنگی و اقتصادی و اجتماعی و سیاسی شده و در روابط خارجی نیز منجر به ناکامی های متعدد نظام سیاسی در تنظیم مناسبات با دیگر کشورها بویژه قدرتهای بزرگ شده است. بر اساس این روایت و تفسیر که برخی نخبگان دانشگاهی به ان معتقدند جمهوری اسلامی به مرحله ناکارامدی و فقدان مشروعیت رسیده و حتی قدرت بازسازی خود حتی در فرصت های تاریخی را نیز از دست داده است . این گروه برای نمونه به فرصت همبستگی ملی بعد از جنگ ۱۲ روزه اشاره می کنند که جمهوری اسلامی می توانست از ان برای بازنگری در سیاست های خود و کم کردن شکاف بامردم استفاده کند . بر این اساس در هر بحرانی با ریشه های مختلف و به هر بهانه ای ایران شاهد جنبشی اعتراضی خواهد بود و هر جنبش توان مقاومت و کنترل یا سرکوب حکومت  را کاهش می دهد و در نهایت نیز در یک بازه زمانی به فروپاشی منجر خواهد شد. این گروه معتقدند علت اینکه تا کنون نیز جنبش های اعتراضی به نتیجه نرسیده  دوعلت دارد : اولا جمهوری اسلامی از اپوزیسیون قدرتمندی برخوردار نیست  تا جایگزین قابل اطمینان نظام سیاسی کنونی باشد ثانیا توان کنترل و سرکوب جمهوری اسلامی بالاست وگرنه  هم نارضایتی عمومی وجود دارد و هم دستگاه تحلیلی و توضیح دهنده ضرورت عبور از نظام موجود است که به ان گفتمان یا ایدیولوژی دوران گذار می گویند.
اینکه کدام روایت درست تر است و با واقعیات ایران بیشتر تطبیق دارد را تحولات اینده ایران روشن خواهد کرد اما یک واقعیت را نمی توان کتمان کرد و اینکه هر نظام سیاسی از جمله جمهوری اسلامی تا قبل از فروپاشی می تواند با اصلاحات اساسی از جمله برگزاری رفراندوم و تغییر قانون اساسی و تغییر سیاست های کلی خود در داخل و خارج از نارضایتی ها کاسته و زمینه اعتراض های سراسری رااز بین ببرد.

دلایل ناگفته سفر رییس جمهور ایران به پاکستان

 

منبع روزنامه النهار چاپ بیروت نوشته امیر دبیری مهر

سفر۲ روزه رسمی مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران  به جمهوری اسلامی پاکستان دردوم و سوم اگوست یک سفر دیپلماتیک عادی نبود که بطورمعمول انجام می شودهر چند ارتقای سطح روابط اقتصادی تا ۱۰ میلیارد دلار بین ایران با ۹۰ میلیون جمعیت و پاکستان با ۲۵۰ میلیون جمعیت  توجیه خوبی برای انجام یک سفر رسمی محسوب می شود.

ایران وپاکستان  در آستانه هفتاد و هشتمین سال روابط دیپلماتیک خود قرار دارند و در این ۷۸ سال روابط دوکشور فرازو نشیب زیادی داشته اما اهمیت  سفراخیر رییس جمهور ایران  به اتفاقات پیرامون جنگ ۱۲ روزه اسراییل علیه ایران باز می گردد .

پزشکیان که بعنوان رییس جمهور ایران برای نخستین بار به پاکستان سفر می کند در هنگام ترک تهران با اشاره به حمایت پاکستان از تمامیت ارضی ایران و اعلام حمایت همه جانبه از تهران٬ از مواضع اسلام اباد در جنگ ۱۲ روز اسراییل علیه ایران قدردانی کرد و سفرش به پاکستان را قدردانی رسمی از پاکستان عنوان کرد. حضور شهباز شریف در فرودگاه اسلام اباد و در اغوش گرفتن رییس جمهور ایران بطور سمبلیک نشان دهنده نزدیک شدن روابط دو کشور است در حالی که طبق پروتکل های تشریفاتی استقبال رسمی از مقامات خارجی در پاکستان در حیاط کاخ دولتی انجام می شود و نیازی نیست نخست وزیر به فرودگاه برود.

۱۸ روز قبل از حمله اسراییل به ایران ٬ شهباز شریف نخست وزیر و عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان عصر دوشنبه ۲۶ می وارد  تهران شدند  و در سفر کوتاه یک روزه  بارهبر و رییس جمهور ایران دیدار کردند . در گزارشهای رسمی مطلب مهمی از مذاکرات مقامات دو کشور  منتشر نشد اما چند هفته بعد مشخص شد پاکستان یکی از ۵ منبعی  بوده که به تهران اطلاع داده اسراییل قصد حمله قریب الوقوع به ایران را دارد. با توجه به اینکه فقط امریکا از حمله اسراییل به ایران اطلاع داشته حدس زده می شود واشنگتن از طریق تبادل اطلاعات برخی کشورهای مرتبط با ایران از جمله پاکستان را از نقشه حمله اسراییل اگاه کرده است .

گفتنی است برخلاف تصور شایع که ایران ازحمله اسراییل غافلگیر شده بود به گفته یک منبع اگاه از چند روز قبل نیروهای مسلح ایران برای مقابله به حمله اسراییل دراماده باش کامل بودند اما در خصوص زمان حمله و نقاط هدف وحدت نظر وجود نداشته . هر چند کیفیت حملات  اسراییل به پدافند هوایی ایران و بکارگیری مزدوران در داخل خاک ایران  برای همکاری با جنگنده های اسراییلی نیز برای نیروهای نظامی و امنیتی ایران قابل پیش بینی نبود.

 

بهر حال همکاری پاکستان با ایران محدود به این تبادل اطلاعات مهم نبود. بعد از حمله اسراییل به ایران پاکستان از نخستین کشورهایی بود که بطور قاطع حمله اسراییل را محکوم و از ایران حمایت کرد و حتی گزارش هایی غیررسمی منتشر شد مبنی بر این که خواجه محمد اصف وزیر دفاع پاکستان برای ارسال ۷۵۰ موشک دوربرد شاهین به ایران اعلام امادگی کرده است که بعد از انتشار خبردر رسانه های پاکستان تکذیب شد. محمد اصف حتی درموضع گیری بی سابقه ای رضاپهلوی مهمترین اپوزیسیون جمهوری اسلامی که از حمله اسراییل به ایران حمایت کرده بود را نفرت انگیز و انگل و امپریالیست خطاب کرد.

مجلس سنای پاکستان نیز۱۵ جون در بیانیه ای رسمی تجاوز اسراییل را محکوم کرد.شهباز شریف همان زمان با مسعود پزشکیان تماس گرفت و وزیر دفاع پاکستان در موضع گیری صریحی  از کشورهای اسلامی خواست در حمایت ازایران و علیه اسراییل متحد شوند.اصف علی زرداری رییس جمهور پاکستان نیز از  ایران حمایت کرد.

اقدام مهم دیگر پاکستان به نفع ایران دردو ماه اخیر همکاری اطلاعاتی با ایران در خنثی سازی طرح تروریستی گروه جیش العدل در جنوب شرق ایران همزمان با حمله اسراییل بود که در قبلا در مقاله ای در النهار به جزییات ان اشاره شده است .

نکته مهم دیگر نقش جدی پاکستان در توقف جنگ بود. وقتی در جنگ ۱۲ روزه حملات هوایی اسراییل و حملات موشکی ایران تشدید شد نگرانی از سرایت جنگ به کشورهای حاشیه خلیج فارس بالا گرفت .صهیونیست با حمله به محل جلسه شورای عالی امنیت ملی ایران که بالاترین مقامات سیاسی و نظامی و امنیتی ایران در ان حضور داشتند و حتی تهدید به ترور ایت الله خامنه ای به این تنش دامن زدند به گونه ای که برخی افراد غیر رسمی هشدار دادند در صورت این اتفاقات پایگاههای نظامی امریکا در کشورهای خلیج فارس در امان نخواهند ماند. پاکستان که روابط بسیار خوبی با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بویژه عربستان دارد از ایران با جدیت خواست خویشتنداری داری کند و از گسترش تنش پرهیز کند . سفر وزیر دفاع پاکستان به مقر ستاد مرکزی فرماندهی ارتش امریکا در ایالت فلوریدا و تماس های و تعاملات   مارکو روبیو وزیر أمور خارجه امریکا  با سناتور محمد إسحاق دار وزیر خارجه پاکستان در همین راستا ارزیابی می شود.

سفراخیر مسعود پزشکیان به پاکستان  پنجمین دیدار رسمی میان سران دو کشور طی یک سال گذشته محسوب می‌شود که نشان دهنده گسترش روابط تهران واسلام اباد است . اهمیت این رخداد نیازمند توجه به تحولات روابط پاکستان و امریکا نیز می باشد . برخی از کارشناسان احتمال می دهند پاکستان که روابط خوب و قابل اعتمادی با ایران دارد و در ماههای اخیر نیز روابط خود باواشنگتن را نیز بهبود بخشیده  قرار است نقش پر رنگ تری در حل مسایل فیمابین ایران و امریکا ایفا کند .

در شرایطی که روابط ایران و امریکا بخاطر حمله اسراییل و حمله هوایی امریکا به تاسیسات هسته ای ایرات بسیار تیره و تار است  و هم ایران تا کنون از ادامه مذاکرات امتناع کرده و هم دونالد ترامپ در اخرین اظهار نظر خود موضع سردی نسبت به ایران اتخاذ کرد.