امیر دبیری مهر
مسعود پزشکیان رییس جمهور ایران اخیرا در گفتگویی از “کمیته ای شش‌نفره” در جمهوری اسلامی پرده برداشت که به گفته او در خصوص مسائل کلیدی ایران تصمیم گیری می کند. اما او توضیح نداد که أولا منظور از مسایل کلیدی چیست ثانیا اعضای این کمیته چه کسانی هستند و ثالثا این ۶ نفر چه نسبت و ارتباطی با رهبر سوم جمهوری اسلامی دارند؟
پزشکیان در حاشبه سفر خود به آمریکا گفته بود: تیمی متشکل از شش نفر از نهادهای مختلف، نیروهای امنیتی، نمایندگان مجلس و دستگاه‌های دولتی درباره فرایندهای تصمیم‌گیری در ایران گفت‌وگو و مشورت می‌کنند و تصمیم‌ها از طریق هماهنگی میان اعضای این تیم اتخاذ می‌شود.
اظهارات مسعود پزشکیان در مصاحبه با شبکه سی بی اس امریکا پرسشهای زیادی را درباره سازوکارهای تصمیم‌گیری در جمهوری اسلامی بعد از ایت الله سید علی خامنه ای رهبر سابق جمهور اسلامی ایجاد کرد بویژه که با وجود گذشت هفت ماه هنوز اقا مجتبی خامنه ای رهبر سوم جمهوری اسلامی در ملا عام حاضر نشده و حتی هیچ فایل صوتی و تصویری از او منتشر نشده و این احتمال را ایجاد کرده که این ساختارهای غیر رسمی می خواهد خلا حضور رهبری را در جمهوری اسلامی پر کنند.
سایت خبرآنلاین که به دفتر رییس جمهور ایران نزدیک است از مسعود پزشکیان، محمدباقر قالیباف، غلامحسین محسنی اژه‌ای، محسن رضایی، علی عبداللهی و احمد وحیدی به‌عنوان اعضای این کمیته ۶ نفره نام برده است .
برخی رسانه ها ی غیررسمی نیز در شبکه های اجتماعی از علی باقری و عباس عراقچی بعنوان اعضای این کمیته نام برده اند. بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز در پاسخ به سوالی در خصوص کمیته ۶ نفره گفت : این کمیته از چندماه قبل برای بررسی موضوعات مرتبط با مذاکرات ایران و امریکا در شورای‌عالی امنیت تشکیل شده وعباس عراقچی وزیر خارجه نیز یکی از اعضای ان است .
اما بقایی نیز توضیحات بیشتری درباره اعضای دیگر این کمیته و سازوکار تصمیم‌گیری در آن ارائه نکرد که نشان میدهد در خصوص علنی کردن نام اعضای ان ملاحظات امنیتی وجود دارد.
به همین خاطر رسانه های رسمی از ذکر نام اعضای این کمیته ۶ نفره به دلایل امنیتی بخاطر نگرانی از تهدید جانی انها خودداری می کنند اما بررسی ها نشان می دهد این کمیته ۶ نفره عبارتند از : محمد باقر قالیباف رییس مجلس شورای اسلامی و رییس هیات مذاکره ایران با امریکا ٬ محسنی اژه ای رییس قوه قضاییه ٬ احمد وحیدی فرمانده سپاه پاسداران ٬ علی عبداللهی رییس ستادکل نیروهای مسلح ٬ محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی و عباس عراقچی وزیر أمور خارجه .
مسعود پزشکیان رییس جمهور و رییس شورای عالی امنیت ملی ایران نیز ریاست این کمیته را برعهده دارد. اما یک نفر دیگر نیز در این کمیته ایفای نقش می کند و ان فرد علی باقری کنی معاون بین الملل شورای عالی امنیت ملی است که از نزدیکان و اقوام مجتبی خامنه ای است که نقش رابط بین این کمیته و رهبر سوم جمهوری اسلامی را ایفا می کند
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران قبلا از یک “کمیته شش‌نفره” سخن گفته بود که در درون دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی فعالیت می‌کرد.
به گفته عراقچی، این کمیته ابتدا “کمیته هسته‌ای” نام داشت و بعد به “کمیته مذاکره” تبدیل شد و در نهایت به “کمیته شش‌نفره” تغییر عنوان داد. او گفته بود که مسائل مربوط به مذاکره، از جمله اینکه مذاکره انجام شود یا نشود و با چه اصول و چارچوبی انجام شود، در این کمیته بررسی و جمع‌بندی می‌شد
ابهامات در خصوص نقش و وظایف کمیته ۶ نفره در حالی مطرح می‌شود که شورای عالی امنیت ملی در ایران بر اساس اصل ۱۷۶ قانون اساسی یکی از نهادهای اصلی تصمیم‌گیرِ جمهوری اسلامی در حوزه‌های امنیت، دفاع و سیاست خارجی است و ریاست آن با رئیس‌جمهور است تصمیمات ان پس از تایید رهبری برای همه لازم الاجراست و حتی از قانون نیز بالاتر است . برای مثال بر أساس تصمیم همین شورا قانون برخورد با زنان بی حجاب درایران بایکوت و بایگانی شد . از همین رو، یکی از پرسشهای اصلی این است که آیا تیم شش‌نفره مورد اشاره پزشکیان سازوکاری جدا از شورای عالی امنیت ملی است یا در چارچوب ساختارهای موجود نظام جمهوری فعالیت می‌کند؟
بررسی ها از منابع موثق حاکی است
روایت عراقچی از نقش و جایگاه و وظایف این کمیته به واقعیت نزدیکتر است. بر أساس یافته های ما این کمیته در زمان رهبری ایت الله سید علی خامنه ای نیز وجود داشت اما در حال حاضر بخاطر دسترسی مشکل به رهبر سوم این کمیته از اهمیت مضاعفی برخوردار شده است و همین مساله باعث شده دو برداشت اشتباه از سخنان مسعود پزشکیان در رسانه ها صورت گرفته است.
اول اینکه برخی تصور کردند این کمیته ۶ نفره در خصوص همه مسایل اساسی کشور و بجای رهبری تصمیم گیری می کند که اطلاعات ما حاکی است این تصور أصلا درست نیست و مسوولیت این کمیته صرفا تصمیم گیری درباره مذاکره و جنگ به عنوان مشاورین رهبری است و در خصوص دیگر مسایل اقتصادی و فرهنگی و سیاسی وظیفه و دخالتی ندارد.
تصور غلط دوم این است که برخی فکر کردند بخاطر شرایط جنگی این کمیته ۶ نفره جایگزین شورای عالی امنیت ملی شده در حالی که این برداشت نیز منطبق با واقعیت نیست و شورای عالی امنیت ملی با محوریت دبیرخانه ان جلسات خود را در بر أساس دستور کارهای خود برگزار می کند.
گفتنی است در شرایط جنگی اهمیت شورای عالی امنیت ملی در جمهوری اسلامی بسیار بیشتر شده است و به همین خاطر
دبیر شورای عالی امنیت ملی در ماه‌های گذشته چند بار تغییر کرده است.
بعداز سالهای طولانی که حسن روحانی و علی شمخانی دبیری شورای عالی امنیت ملی ایران را برعهده داشتند ۴ سال پیش سردار علی‌اکبر احمدیان دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران شد که پس از جنگ ۱۲ روزه در سال گذشته از این سمت کنار گذاشته شده و علی لاریجانی با نظر و تایید علی خامنه ای و حکم مسعود پزشکیان به این سمت رسید او چند ماه در این سمت بود اما در جریان جنگ ۴۰ روزه کشته شد و سردار محمدباقر ذوالقدر جایگزین او شد . اما دوران مسوولیت ذوالقدر کوتاه بود و اخیرا سرلشگر محسن رضایی به‌عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب شده است .
برخلاف ذوالقدر که بسیار ساکت و مرد در سایه بود محسن رضایی مکرر با رسانه ها گفتگو کرده و در شبکه های اجتماعی موضع گیری می کند و دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران ار فعالتر کرده است .
