دو سناریوی پیش رو در استانه هفته ی پنجم جنگ امریکا و اسراییل علیه ایران
امیر دبیری مهر
با گذشت ۲۶ روز از حمله نظامی امریکا و اسراییل علیه جمهوری اسلامی و در استانه اغاز هفته پنجم این جنگ منطقه ای ٬ و انتشار درخواستهای امریکا از ایران برای اتش بس٬ ادامه جنگ را بر سر دوراهی کاملا متفاوتی قرار داده است.
بر اساس انچه رسانه ها طرح ۱۵ مادهای پیشنهادی ایالات متحده به ایران می نامند و دونالد ترامپ برای بررسی ان ۵ روز به ایران فرصت داده امریکا تمام تحریمهای ایران را لغو می کند و به پیشبرد و توسعه یک پروژه هستهای غیرنظامی با هدف تولید برق تولید برق کمک می کند و تضمین می دهد مجدد تحریمی علیه ایران وضع نکند
به شرط انکه در مقابل این امتیازات ٬ جمهوری اسلامی برنامه هستهای خود بویژه غنی سازی اورانیوم را متوقف کند و تاسیسات اصلی مرتبط در نطنز و اصفهان و فردو را منهدم کرده و در تعداد و برد برنامه موشکی خود محدودیت ایجاد کند تا تهدیدی علیه دیگر کشورها نباشد .
اما هنوز ۲۴ ساعت از اظهارات پر حاشیه ترامپ مبنی بر مذاکره با ایران نگذشته بود که شبکه
پرس تی وی -تلویزیون انگلیسی زبان جمهوری اسلامی – به نقل از یک منبع اگاه ضمن رد پیشنهادهای امریکا که گفته شده توسط یکی از همسایگان به تهران واصل شده و احتمالا منظور از این واسطه دولت پاکستان است اعلام کرد ایران به دفاع در برابر تهاجم دشمن ادامه می دهد و اماده وارد کردن ضرباتی سخت به امریکا واسراییل و متحدین منطقه ای انهاست .
این مقام جمهوری اسلامی که خواسته نامش فاش نشوددر عین حال باب مذاکره و توافق احتمالی با امریکا را نبسته و ۵ شرط مطرح کرده که عبارتنداز :
تجاوز و ترور توسط دشمن پایان یابد و تضمین داده شود که حمله و جنگ دیگری تکرار نخواهدشد و
پرداخت خسارتها و غرامت جنگ با تضمین لازم تعیین تکلیف شود و حاکمیت ایران بر تنگه هرمز بعنوان حق قانونی و طبیعی ایران به رسمیت شناخته شود و در نهایت همزمان با اتش بس ٬حملات به نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی در سراسر منطقه خاتمه یابد.خاتمه جنگ در همه جبههها و در مورد همه گروههای مقاومت که در این نبرد مشارکت داشتند، در سراسر منطقه به اجرا درآید.( منظور از شرط اخر توقف حملات اسراییل به جنوب لبنان است )
ایران اعلام کرده این شروط غیر از مطالباتی است که در دور دوم مذاکرات در ژنو (چند روز پیش از حمله آمریکا و اسرائیل در واخر فوریه ) به طرف مقابل ارائه شد و همچنین آتش بس زمانی خواهد بود که شروط ایران پذیرفته شود و قبل از آن هیچ مذاکره ای انجام نخواهد شد.
از محتوای پیشنهادهای امریکا و ایران مشخص است که هر دو انتظارات حداکثری را از هم مطرح کرده اند . در نگاه بدبینانه طرح انتظارات حداکثری و دعوت طرف مقابل به تسلیم به این معناست که طرفین قصد اتش بس ندارند اما اگر رویکرد واقع بینانه مبتنی بر تاریخ جنگها داشته باشیم همین پیشنهادهای حداکثری می تواند مبنای یک اتش بس و پایان دادن به یک ماه جنگ منطقه ای و پرهزینه باشد که ابعاد ان از منطقه هم فراتر رفته و بویژه در بعد انرژی ابعاد بین المللی پیدا کرده است .
بر همین اساس می توان دو سناریو را برای روزهای اتی در جنگ جاری متصور بود.
-
سناریوی اول پذیرش اولیه پیشنهادهای طرفین با میانجیگری کشورهای ترکیه و پاکستان و عمان که رابطه خوبی هم با تهران دارند و برگزاری نشستی در اسلام اباد در اخر هفته جاری و اعلام اتش بس موقت مثلا یکماهه و ارام شدن مناقشه ها و توقف موشک پراکنی های متقابل و حملات هوایی امریکاو اسراییل به ایران است . به نظر می رسد همه کشورهای منطقه و حتی اتحادیه اروپا و کشورهای اسیایی بویژه چین و ژاپن و کره جنوبی مایل هستند این سناریو تحقق یابد و طرفین جنگ تلاش کنند موضوعات محل اختلاف را نه در میدان جنگ بلکه در میز دیپلماسی بررسی و حل کنند حتی اگر این مذاکرات ماهها بطول انجامد. اما متاسفانه وجود برخی موانع احتمال وقوع این سناریو را کم رنگ می کند که مهمترین آن این تصور در ذهن مقامات ایرانی و امریکایی و اسراییلی است که در صورت اتش بس ٬ طرف مقابل خود را پیروز این نبرد معرفی خواهد کرد و چنین ادعایی برای حکام این کشورها قابل قبول نیست .
-
سناریوی دوم عدم پذیرش شروط طرفین قبل از مذاکره سیاسی یا عدم توافق در حین مذاکره و ادامه جنگ در هفته بعد است . در این صورت جنگ نه تنها وارد هفته پنجم و ماه دوم می شود بلکه وارد فاز جدیدی می شود که برای منطقه و جهان بسیار پر مخاطره است . در این فاز امریکا قصد دارد برای رفع سلطه ایران بر تنگه هرمز و کنترل بازارهای انرژی به برخی جزایر ایرانی مانند خارک و قشم و کیش حمله زمینی کند و انها را تصرف کند و حتی گفته می شود نیروهای مخصوص این عملیات به منطقه اعزام شده یا در حال اعزام هستند. ایران نیز اعلام کرده اگر امریکا قصد تصرف جزایر ایرانی را داشته باشد نه تنها از موشکهای نسل جدید و مرگبارتر علیه اسراییل و پایگاهای امریکا در کشورهای عربی استفاده می کند بلکه کل تنگه هرمز را مین گذاری کرده به گونه ای که بطور کلی تردد در این تنگه متوقف شود . ایران همچنین می گوید در صورت نیاز تاسیسات زیربنایی و انرژی اسراییل و کشورهای متحد و همکار امریکا را نیز هدف قرار داده و در صورت نیاز جنگ را به سواحل کشورهای حاشیه خلیج فارس خواهد کشاند . تجربه اقدامات نظامی ایران در هفته های گذشته نشان داده اینها یک بلوف یا تهدید صرف نیست و از انجا که جمهوری اسلامی خود را در یک جنگ وجودی می بیند برای حفظ خود به هر اقدامی حتی با هزینه بالا متوسل می شود.