امیر دبیری مهر
بعد از گذشت ۱۰ روز از حمله امریکا و اسراییل به ایران که در نخستین ساعات آن منجر به شهادت ایت الله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی شد یکشنبه شب مجلس خبرگان رهبری در اطلاعیه ای مجتبی خامنه ای فرزند ۵۶ ساله ایت الله خامنه ای را بعنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی معرفی کرد.
در روز های اخیر بسیاری از اعضای مجلس خبرگان رهبری در ایران که وظیفه انتخاب رهبر را برعهده دارند ازاین انتخاب خبر داده بودند اما طبق قانون معرفی رهبر برعهده دبیرخانه مجلس خبرگان است و اظهار نظرشخصی اعضا وجهه قانونی ندارد . گفته می شود علت تاخیر۱۰ روزه معرفی رهبر سوم جمهوری اسلامی ۲ مساله بوده یکی نگرانی از ترور رهبر جدید از سوی امریکا و اسراییل است که همچنان این خطر باقی است و دیگری اصرار هیات رییسه مجلس خبرگان بر برگزاری جلسه بصورت حضوری با وجود تهدیدات امنیتی است . چند روز قبل برخی از روحیانیان و چهره های سیاسی و نظامی و امنیتی با تاکید بر ضرورت تسریع انتخاب رهبر جدید ٬ ارای اعضای مجلس خبرگان را از سراسر کشور اخذ و شمارش کرده بودند اما این روش مورد تایید هیات رییسه مجلس خبرگان بویژه ایت الله حسینی بوشهری رییس دبیرخانه مجلس خبرگان نبود.
اما فارغ از این اخبار که در چند روز اخیر خیلی مورد توجه بوده سوال مهمتر و اساسی تر این است که انتخاب مجتبی خامنه ای بعنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی چه اثری بر سیاست های جمهوری اسلامی بویژه جنگ جاری با امریکا و اسراییل خواهد داشت؟ در این خصوص دو سناریو قابل تصور است .
اما قبل از بیان این دو سناریو مساله مهمی را باید درباره مجتبی خامنه ای مطرح کرد که پیش بینی درباره تصمیمات او را سخت و پیجیده می کند. نام مجتبی خامنه ای بعنوان جانشین احتمالی ایت الله خامنه ای از ۱۵ سال پیش و بعد از اعتراضات گسترده سیاسی به نتایج انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۰۹ مطرح شدو بعد از ان هم دایما اخباری منتشر می شد که او در دفتر رهبر جمهوری اسلامی نقش و وظایف مهمی بویژه در ارتباط با نهادهای سیاسی و نظامی و امنیتی دارد .برای مثال محمد سرافراز رییس سابق صدا وسیما در کتاب خاطرات خود به قدرت و نفوذ زیاد مجتبی خامنه ای اشاره کرد . با این وجود در این ۱۵ سال حتی یک متن ویک سخنرانی از او منتشرنشد تا مردم با نظرات او اشنا شوند و حتی یکبار ایت لله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی در ملا عام نامی از او نبرد و سخنی نگفت که از آن بتوان اینگونه استنباط کرد که به انتخاب یکی از ۴ پسرش (مصطفی ٬ مجتبی ٬ مسعود و میثم ) بعنوان جانشین خود متمایل است .همین مساله همواره اینده رهبری در ایران را در هاله ای از ابهام قرار داد و امروز هم پیش بینی روندهای بعدی را مشکل می سازد.
بر این اساس سناریوهای متصور در پی انتخاب مجتبی خامنه ای عبارتند از :
- بر اساس سناریوی اول که بیشتر محتمل به نظر می رسد مجتبی خامنه ای راه و مسیر و سیاستهای پدرش را مانند گذشته ادامه خواهد داد. اخبارغیررسمی مبنی بر حمایت شخصیتهای نظامی و امنیتی از انتخاب او نشان می دهد قرار نیست او تغییری در سیاست های جمهوری اسلامی ایجاد کند . بسیاری معتقدند هر چند دفتر و محل کار ایت الله خامنه ای دو بار بمباران شده اما ساختار منسجم و اهنین دفتر او با انتخاب پسرش حفظ و بازسازی خواهد شد و در اصطلاح قدرت در بیت خامنه ای استمرار خواهد یافت .در خصوص جنگ جاری هم با انتخاب رهبر جدید و تقویت انسجام فرماندهی نظامی و سیاسی ٬ رویارویی با امریکا و اسراییل تشدید خواهد شد و سیاست اعلامی جمهوری اسلامی مبنی بر ضرورت تنبیه امریکا بخاطر تجاوز نظامی به ایران ادامه خواهد داشت تا جایی که نیروهای نظامی امریکایی محبور شوند برای جلوگیری از خسارت و تلفات بیشتر از منطقه خلیج فارس خارج شوند. علی لاریجانی دبیر شورای امنیت ملی و محمد باقر قالیباف در اخرین موضع گیری های رسمی خود بر این سیاست تاکید کردند که نشان می دهد انها مجتبی خامنه ای را حامی چنین سیاستی می دانند که پیشاپیش از آن با این قوت و قدرت حمایت می کنند و حتی حاضر شدند خلاف نظر مسعود پزشکیان رییس جمهور که خواهان توقف حمله به کشورهای عربی شده بود اظهار نظر کنند. اگر چنین سناریویی تحقق یابد باشد احتمال ترور رهبر جدید نیز وجود دارد چنانچه دونالد ترامپ نیز دست کم دو بار به ان اشاره کرده و اینکه اگر رهبر جدید ادامه دهنده سیاست های رهبر قبلی باشد توسط امریکا و اسراییل حذف خواهد شد. این سیاست امریکا می تواند همزمان با حذف رهبر سوم به فروپاشی جمهوری اسلامی هم منجر شود.
- سناریوی دوم این گونه است که مجتبی خامنه ای راهی و فضایی نوین در سیاست ایران می گشاید . برخی افراد طرفدار او ازچند سال قبل در فضای مجازی از او بعنوان بن سلمان ایران نام می بردند و تاکید می کردند که برخلاف تبلیغات مخالفان او٬ مجتبی خامنه ای علاقمند به توسعه و بهبود روابط با جهان است. البته این افراد برای ادعای خود هیچ سند و مدرکی ارایه نکردند. اما با فرض اینکه این ادعا صحیح باشد مجتبی خامنه ای می تواند فصل جدید از دوران حکومت جمهوری اسلامی را با بازنگری در سیاست های گذشته بویژه در ارتباط با امریکا اغاز کند . بویژه در شرایطی که امریکا با حمله نظامی به ایران از زمینه سازی برای سرنگونی حکومت ایران سخن می گوید . باورمندان به این سناریو می گویند اعلام عفو عمومی زندانیان سیاسی ٬ گشایش فضای سیاسی و ایجاد رقابت سیاسی ٬ تلاش برای بهبود رابطه با دیگر کشورها بویژه کشورهای خلیج فارس و استفاده از همه ظرفیتهای سیاسی و مدیریتی داخل کشور فارغ از گرایش های سیاسی انها در دوران مجتبی خامنه ای رقم خواهد خورد و بنابراین جنگ جاری نیز پایان خواهدیافت و اتش بس اعلام خواهد شد. طبق قانون اساسی جمهوری اسلامی اعلام جنگ و اتش بس و فرماندهی کل نیروهای مسلح بر عهده رهبری است ..اما این ابهام همچنان باقی است اگر مجتبی خامنه ای بخواهد تغییرات اساسی درسیاست های جمهوری اسلامی ایجاد کند به طرفداران نظام و پایگاه اجتماعی جمهوری اسلامی که با این تغییرات مخالف هستند چه خواهد گفت و مخالفت انها را چگونه رفع خواهدکرد؟
در انتها باید گفت واقعیت سیاسی هر چند در مرحله اول در ذهن سیاست مداران صورت بندی می شود اما برای تبدیل شدن به تصمیم سیاسی این رخدادهای پیرامونی و کنش های دیگران است که نقش اساسی را در ان ایفا می کند. بنابر این بعد از معرفی مجتبی خامنه ای و اغاز بکار او بعنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی مهمتر از اینکه در ذهن او چه می گذرد روند تحولات است که نشان می دهد کدام سناریو به واقعیت خواهد پیوست.