امیر دبیری مهر
دولت ایران به منظور جبران کسری بودجه حدودا ۳ میلیارد دلاری خود قیمت بنزین را افزایش داد اما نگرانی ازپیامدهای اقتصادی و اجتماعی ان همچنان باقی است.
در حال حاضر روزانه نزدیک به ۱۱۰ میلیون لیتر بنزین با قیمت هر لیتر ۱۰ هزار تومان (معادل هفت سنت) در پالایشگاههای ایران تولید می شود اما از انجا که مصرف روزانه بنزین ۱۳۵ میلیون لیتر در روز است برای تامین نیاز مازاد سالانه ۶ میلیارد دلار نیز برای واردات بنزین هزینه می شود . یعنی به ازای هر لیتر بنزین ۶۶ هزار تومان ( معادل ۵۰ سنت ) و همین هزینه هنگفت در شرایطی که اقتصاد ایران تحت تحریم های امریکاست موجب شده جمهوری اسلامی در این سیاست تجدید نظر کند.
برای درک فشار اقتصادی ناشی از پرداخت ۶ میلیارد دلار واردات سالانه بنزین می توان گفت دولت ایران سالانه ۴ میلیارد دلار به اقشار ضعیف در ایران کمک اقتصادی می کند و در حال حاضر برای پرداخت ان دچار مشکل است و می خواهد با افزایش قیمت بنزین منابع مالی ان را تامین کند. این رقم معادل سرمایه مورد نیاز برای افزایش ظرفیت تولید روزانه ۵۰۰ هزار بشکه نفت خام است و با آن می توان سههزار کیلومتر اتوبان یا سههزار کیلومتر راهآهن در ایران احداث کرد.
دولت ایران بر این باور است که بنزین ارزان بیشتر به نفع ثروتمندان و شهروندان پر مصرف است اما مردم معتقدند افزایش قیمت بنزین بر همه کالاها و رشد تورم تاثیر می گذارد و فشار ناشی از ان بر طبقات ضعیف جامعه وارد می شود. از جمعیت ۸۵ میلیونی ایران بیش از ۶۰ میلیون نفر برای تامین رفاه خود نیازمند حمایت های دولت هستند و این نگرانی وجود دارد با وجود قیمت پایین بنزین در ایران بخاطر شرایط سخت اقتصادی به مرور نارضایتی و اعتراضات در خحصوص این تصمیم ایجاد شود.
قیمت بنزین در ایران از اب اشامیدنی پایین تر است و با وجود افزایش قیمت در چند روز اخیر همچنان هر خودرو می تواند ماهانه ۶۰ لیتر بنزین را با قیمت ۱۵۰۰ تومان (حدود یک سنت امریکا) و ۱۰۰ لیتر با قیمت ۳۰۰۰ تومان (معادل ۲ سنت )و بیشتر از ان را با قیمت ۵۰۰۰ تومان (معادل ۳ سنت امریکا) خریداری کند.
در حالی که در کشورهای همسایه ایران قیمت هر لیتر بنزین حدودا ۷۰ سنت است و حتی در ترکیه قیمت بنزین به یک دلار هم می رسد همین اختلاف قیمت بنزین باعث شده که به گفته رئیس پلیس اقتصادی ایران روزانه ۲۱ میلیون لیتر سوخت از کشور خارج شود که میزان ارزش آن سالانه حدود ۱۰۰۰ میلیارد تومان است .(معادل ۸ میلیارد دلار )
تجربه قبلی افزایش قیمت بنزین در ایران در ۶ سال پیش تلخ و غیر قابل پیش بینی بود و موجب شکل گیری اعتراضات خشن معترضان و کشته شدن حدود ۱۵۰۰ نفر از انها شد و چند روز فضای ایران ملتهب بود. دولت ایران با در نظر گرفتن ان تجربه این بار سعی کرده افزایش قیمت را به گونه ای اجرا کند که دارندگان ۲۵ میلیون خودرو و ۱۲ میلیون موتور سیکلت میزان مصرف بنزین خود را تا سقف ماهانه ۱۶۰ لیتر محدود کنند و نیازی به مصرف بنزین ۵۰۰۰ تومانی نداشته باشند.
براساس براورد دولت این روش افزایش قیمت بنزین با اعتراض های مشابه سالهای گذشته مواجه نخواهد شد اما کارشناسان اقتصادی می گویند به تدریج این طرح دولت بر تورم ۴۰ درصدی ایران اثر خواهد داشت و احتمالا تورم تا پایان سال افزایش خواهد داشت . به باور متخصصان اقتصادی مهمترین دلیل تورم بالا در ایران کسری بودجه و چاپ پول برای تامین تقاضاهای ضروری اقتصادی مانند پرداخت حقوق کارمندان و بازنشستگان است .کسری بودجه نیز ریشه در تحریم های اقتصادی امریکا دارد که جذب سرمایه گذاری خارجی و فروش نفت و گاز و محصولات پتروشیمی را با موانع مواجه کرده است .
مقامات ایرانی می گویند اگر مصرف بنزین با قیمت ارزان مدیریت نشود رشد رقم واردات بنزین در سالهای آینده به حدود ۱۲ میلیارد دلار خواهد رسید که تأمین آن برای دولت ممکن نیست.