۲۱ ساعت مذاکره هیاتهای بلند پایه ایران و امریکا در اسلام اباد بعد از ۳۹ روز جنگ تمام عیار در وضعیت مبهمی به پایان رسید و چند ساعت پس از پایان مذاکرات در ایران دو روایت از نتایج ان شکل گرفته است . رویات اول مذاکرات را شکست خورده می داند زیرا به نتایج ملموسی دست نیافته اما روایت دوم می گوید همین که برای نخستین ایران و امریکا در سطحی بالا بطور مستقیم با هم مذاکره کردند یک دستاورد محسوب می شود و می تواند زمینه ادامه اتش بس و ادامه گفتگوها در روز های اتی باشد.
محمد باقر قالیباف رییس مجلس ایران و رییس هیات مذاکره کننده ایرانی که اعتماد و حمایت کامل رهبر جدید جمهوری اسلامی و نیروهای مسلح ایران را در مذاکرات دارد اعلام کرد آمریکا منطق و اصول ما را درک کرد اما نتوانست در این دور از مذاکرات اعتماد هیئت ایرانی را جلب کند و حالا وقت آن است تا تصمیم بگیرد که آیا می تواند اعتماد ما را جلب کند یا نه؟
همین موضع قالیباف نشان می دهد هنوز مذاکرات به شکست کامل نینجامیده بلکه فقط در این دور از مذاکرات دو طرف نتوانستند به توافقی مشخص دست یابند واقعیتی که از قبل هم پیش بینی می شد زیرا موضوعات مورد اختلاف در ۷ مساله محور برای دو کشور از حساسیت زیادی برخوردار است و لازم است در پایتخت ها درباره انها بیشتر فکر و بررسی کنند. این ۷ موضوع عبارتند از :
تضمین عدم تعرض مجدد امریکا به ایران
عبور کشتی ها از تنگه هرمز
مسایل هسته ای
نیروهای نیابتی ایران در لبنان و عراق و یمن
رفع کامل تحریمها
ازاد سازی ۲۷ میلیارد دلار پول بلوکه شده ایران و
توان موشکی ایران
بر اساس اطلاعات بدست امده ایران مساله توان و برد موشکی خود را از دستور خارج کرده و امریکا درباره رفع تحریمها و ازادی سازی پول های ایران اعلام امادگی کرده امخا سه مورد از موارد هفت گانه بالا مانع اصلی حصول توافق بوده است :
اول اصرار ایران برکنترل تنگه هرمزدر مقابل تاکید امریکا بر ازادی بی قید وشرط تنگه
دوم مخالفت ایران با تحویل ذخایر اورانیوم و تاکید بر حفظ چرخه غنی سازی اورانیوم . در حالی که آمریکا می گوید غنی سازی باید به صفر برسد. درباره تحویل 400 کیلو اورانیوم غنی شده با درصد بالا نیز در دور قبل مذاکرات (پیش از جنگ 40 روزه) ایران حاضر شده بود این اورانیوم ها را رقیق کند تا خطر استفاده از آنها برای ساخت بمب اتمی مرتفع شود ولی آمریکایی ها می گویند کل این ذخایر باید از ایران خارج شود. در جنگ 12 روزه، بمب افکن های آمریکایی برای انهدام این ذخایر با بمب های سنگر شکن اقدام کردند ولی موفق به نابودی شان نشدند. در جنگ 40 روزه نیز موفق به این کار نشدند. حتی گفته می شود عملیات فرود هواپیماهای نظامی امریکا در اطراف اصفهان به قصد تخلیه این منابع بود که موفق نشدند
و سوم اینکه ایران و امریکا درخصوص اینکه آیا آتشبس دو هفتهای شامل جنگ در لبنان نیز میشود یا خیر، توافق نداشتند . اختلافی که بر بی نتیجه بودن مذاکرات اثر گذاشت زیرا تهران اصرار داشته اسراییل باید حملات به جنوب لبنان را متوقف کند اما طرف آمریکایی تاکید داشته پرونده لبنان باید از دستور کار مذاکرات با ایران تفکیک و به اسرائیل سپرده شود.
اسماعیل بقایی سخنگوی وزارت امور خارجه نیز با تایید اینکه در خیلی از موضوعات بین ایران و امریکا توافق حاصل شده تایید کرده که در دو مورد اختلافات مانع از حصول توافق شده .
همزمان با مذاکرات در اسلام اباد در خلیج فارس نیز تحرکاتی رخ داد از جمله اینکه نیروی دریایی ایران اعلام کرد بخش جنوبی تنگه هرمز را مین ریزی کرده و هر کشتی ای که می خواهد از تنگه هرمز عبور کند باید از ایران اجازه بگیرد . امریکا نیزاعلام کرد بخش جنوبی تنگه را مین روبی کرده تا کشتی ها بتوانند از ان عبور کنند اما کشتی ها از ترس انفجار توسط مین ها یا مورد اصابت قرارگرفتن از طرف موشکهای ایرانی ترجیح دادند با هماهنگی ایران از تنگه هرمز عبور کنند . برخی منابع نزدیک به سپاه اعلام کردند دو کشتی امریکایی نیز در روز شنبه همزمان با مذاکرات قصد داشتند بدون اجازه ایران از تنگه هرمز عبور کنند که تهدید به حمله شدند اما بخاطر خدشه وارد نشدن به روند مذاکرات و به توصیه مقامات سیاسی جمهوری اسلامی از این کار پرهیز شد.
مهمترین واکنش به مذاکرات مربوط به محمد جواد ظریف وزیر خارجه پیشین ایران بود که سالهای طولانی رییس هیات مذاکرات ایران با امریکا بود و موفق شد قرار برجام را به سرانجام برساند. ظریف در واکنش به نتیجه نرسیدن مذاکرات با اشاره به سخنان جی دی ونس معاون رییس جمهور امریکا که گفته بود (( ایرانی ها تصمیم گرفتهاند شرایط ما را نپذیرند)) نوشت : ایالات متحده باید یاد بگیرد که نمیتواند شرایط را به ایران دیکته کنید و هنوز برای یادگیری دیر نشده است.
با بازگشت هیات ایرانی و امریکایی از اسلام اباد٬ در ایران نیروهای مسلح جمهوری اسلامی در حالت اماده باش قرار گرفتند تا مبادا از جانب امریکا و اسراییل غافل گیر شوندو این نشان می دهد همچنان احتمال از سرگیری جنگ بالاست اما بطور کلی سه احتمال پیش روی اتش بس فعلی است :
１- تمدید اتش بس و ادامه مذاکره :
ادامه مذاکرات به تصمیم مقامات ایران و امریکا و تلاش میانجیگران منطقه ای و در راس انها پاکستان و عربستان و قطر و ترکیه و مصر مربوط می شود و بهترین گزینه برای صلح منطقه است بر همین اساس برخی در ایران می گویند دونالد ترامپ با توجه به دو مساله مهم در امریکا یعنی برگزاری جام جهانی فوتبال و انتخابات کنگره ترجیح می دهد مجددا وارد جنگ نشود و ممکن است تصمیم بگیرد هر طور شده به توافقی دست یابد و حتی حاضر است بدون دستیابی به توافق رسمی، به عملیات نظامی پایان دهد. جمهوری اسلامی ایران در گذشته و بویژه در مذاکرات اخیر نیز نشان داد به دنبال توافق است.. کشورهای عربی هم طبیعتاً تاب آوری ادامه جنگ را ندارند. جهان هم نمی خواهد تاوان اقتصادی جنگ دیگران را بدهد.
２- اغاز مجدد جنگ: در این صورت شدت آن بسیار بیشتر خواهد بود و احتمالاً به تخریب زیرساخت ها ایران و کشورهای هم پیمان آمریکا در خلیج فارس و اسرائیل منجر خواهد شد. برخی می گویند امریکا بعد از این همه هزینه و اعزان نیرو به منطقه حاضر نیست بدون دستیابی به دستاورد مشخصی از جنگ خارج شود با توجه به اینکه اسراییل هم مخالف پایان دادن به جنگ است .
３- وضعیت تعلیق یا صلح مسلح : این وضعیت بدترین سناریوست زیرا طرفین مخاصمه بویژه کشورهای منطقه را در وضعیت لاتکلیف باقی می گذارد و هر تنش و برخوردی می تواند به درگیری نظامی سوم منجر شود.
مجموعه اتفاقات و تصمیمات در روزهای اینده در ایران و امریکا و اسراییل و االبته تنگه هرمز اشکار خواهد ساخت که کدام سناریوی بالا عملی خواهد شد.