پس از گذشت ۶۸ روز از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی و ۲۷ روز از آتشبس موقت، هنوز جامعهٔ ایرانی خود را در وضعیتی میان جنگ و صلح میبیند و همزمان با اخباری مبنی بر احتمال توافق سیاسی، هر روز این احتمال مطرح میشود که جنگی دوباره آغاز شود. اما به همان میزان که احتمال آغاز مجدد جنگ باعث نگرانی میشود، احتمال توافق سیاسی و پایان جنگ باعث امیدواری اکثریت مردم میشود.
دوشنبه، ۴ می ۲۰۲۰، و در پی برخی درگیریهای پراکنده در خلیج فارس، بهویژه وقوع چند انفجار در بندر فجیرهٔ امارات، در رسانهها و شبکههای اجتماعی ایرانی چنین روایت شد که طرفین مخاصمه، یعنی ایران و آمریکا، آتشبس را نقض کردهاند و جنگ بار دیگر آغاز شده است. مردم ایران روز دوشنبه، از همان ابتدا که این خبرها منتشر شد، با وسواس و نگرانی فراوان تا پاسی از شب بیدار ماندند و اخبار را پیگیری میکردند تا ببینند واقعاً چه اتفاقی افتاده و پیامدهای آن چه خواهد بود. بازارهای دلار و طلا در ایران نیز با افزایش شدید قیمتها، نگرانی عمومی از احتمال وقوع جنگ را بازتاب دادند. اما وقتی در انتهای شب به وقت تهران اعلام شد که حملهای از جانب ایران به امارات صورت نگرفته و درگیری مهمی نیز در تنگه هرمز رخ نداده و وضعیت همچنان مانند قبل و در حالت آمادهباش است، فضای عمومی تا حدی آرام شد. چند پیام و مصاحبهٔ ترامپ نیز که برخلاف گذشته تهدیدآمیز نبود و در آن به در جریان بودن گفتوگوها با ایران اشاره شده بود، نگرانیهای مردم ایران را کاهش داد. با این وجود، صبح سهشنبه تهران خلوتتر از روز گذشته بود و بسیاری از شرکتها از کارکنان خود خواسته بودند دورکار باشند. این شواهد نشان میدهد که در ایران، نگرانی از احتمال وقوع مجدد جنگ کاملاً رفع نشده است. بر همین اساس، هنوز دانشگاهها و مدارس غیرحضوریاند و نشستهای مقامات دولتی و حکومتی در مکانهای امن برگزار میشود و حضور کارکنان دولت در ادارات به وضعیت پیش از جنگ بازنگشته است. مردم همچنان از صداوسیمای رسمی جمهوری اسلامی، هر روز رجزخوانی مقامات جمهوری اسلامی علیه آمریکا و اسرائیل و نیز تهدیدات آمریکا علیه ایران را مشاهده میکنند. حتی وقتی اسرائیل آتشبس در جنوب لبنان را با حملات خود نقض میکند، مردم ایران احتمال آغاز جنگ را بالا دانسته و از آن ابراز نگرانی میکنند. با وجود قطعی اینترنت و در دسترس نبودن شبکههای اجتماعی پرطرفدار مانند واتساپ، اینستاگرام و تلگرام، که مانع از تبادل نظر گستردهٔ مردم دربارهٔ مسائل مربوط به جنگ میشود، اغلب مردم در گفتوگوهای روزمره در خیابانها و فضاهای عمومی و حتی در شبکههای اجتماعی ایرانی میگویند اصلاً تمایلی به بازگشت سایهٔ جنگ بر کشور ندارند. وقتی مردم در خیابانهای تهران تردد میکنند، آثار ویرانیهای جنگ در شهرهای بزرگ مانند تهران هنوز باقی است. اثرات روانی و روحی جنگ نیز هنوز از بین نرفته و گفته میشود مصرف داروهای ضداضطراب در ایران بسیار بالا رفته است. اما آنچه بیشتر از هر چیز مردم را نگران و مضطرب کرده، پیامدهای اقتصادی جنگ است. بیش از دو ماه است که بورس تهران تعطیل است و میلیونها دلار سرمایهٔ مردم در بورس قفل و بلوکه شده است. آنان نمیتوانند با سرمایههای نقدی خود سهام خرید و فروش کنند و نمیتوانند اصل سرمایهٔ خود را نیز برداشت کنند. قیمت اقلام گوناگون مصرفی بهشدت و تا ۷۰ درصد افزایش یافته و در پی تعدیل و اخراج نیروی انسانی شرکتها، بسیاری از افراد بیکار شدهاند و اکثر مردم همهٔ این مشکلات را ناشی از جنگ میدانند. در یک نظرسنجی اینترنتی، ۴۵ درصد شرکتکنندگان گفتهاند در پی وقوع جنگ اخیر و حواشی آن مانند تعطیلات طولانی کشور، خسارتها و قطعی اینترنت، بیکار شدهاند یا درآمدهایشان آنقدر کاهش یافته که بهطور جدی نگران آینده هستند. در این نظرسنجی، ۲۵ درصد دیگر از پاسخدهندگان گفتهاند درآمدهایشان کاهش یافته، اما امیدوارند پس از جنگ جبران شود، و فقط ۱۵ درصد گفتهاند جنگ تأثیری بر درآمد آنان نداشته است.
مقامات جمهوری اسلامی تاکنون از انجام این اقدامات پرریسک پرهیز کردهاند و مایلاند همزمان با بازگشایی تنگه هرمز، آمریکا نیز به محاصرهٔ دریایی پایان دهد؛ اما به نظر میرسد در صورتی که این اتفاق نیفتد، فشار گروههای مردمیِ موافق جنگ و نگرانی مقامات از آثار اقتصادی محاصرهٔ دریایی باعث شود ایران وارد درگیری مجدد و ناخواسته شود.
اما توییت دیشب ترامپ مبنی بر توقف موقت محاصرهٔ دریایی تحت عنوان پروژه آزادی و خبر اکسیوس دربارهٔ تهیه پیشنویس توافق احتمالی بین تهران و واشنگتن در روز چهارشنبه بازتاب مثبتی داشته و این امیدواری را ایجاد کرده که جنگ هر چه زودتر کاملاً پایان یابد و در یک بازهٔ ۳۰ روزه دو طرف دربارهٔ مسائل هستهای و تنگه هرمز با هم مذاکره کنند.
به هر حال، به نظر میرسد ایرانیها، چه اکثریت مخالف آغاز جنگ و چه گروههای تندروِ موافق جنگ، میخواهند وضعیت کنونی که به آن «وضعیت میان جنگ و صلح» گفته میشود، زودتر پایان یابد و ثباتی نسبی در کشور برقرار شود.