منبع: روزنامه النهار چاپ بیروت
نویسنده: امیر دبیری مهر
با وجودی که اعلام شده جمعه صبح ساعت ۱۰ عباس عراقچی وزیر امورخارجه ایران و استیو ویتکاف نماینده رییس جمهور امریکا در مسقط به منظور گشودن مسیر دیپلماسی و پرهیز از جنگ ٬ دیدار و گفتگو می کنند اما اتفاقات چند روز اخیر ناظران سیاسی را دچار تردید کرده است که أولا این مذاکرات انجام شود ثانیا در صورت انجام این دیدار به نتیجه ای برسد که مانع از یک جنگ بزرگ منطقه ای شود.
تنش جدید بین ایران و امریکا در پی اعتراضات وسیع ضد حکومتی درایران اغاز شد که در ان دست کم ۳ هزار نفر کشته شدند و ترامپ اعلام کرد به مردم ایران در برابر سرکوب جمهوری اسلامی کمک خواهد کرد . این ادعای ترامپ موجب امیدواری ایرانیان مخالف جمهوری اسلامی در داخل و خارج از ایران شده است که دولت امریکا با هدف سقوط حکومت به جمهوری اسلامی حمله خواهد کرد .
در مقابل جمهوری اسلامی نیز می گوید اماده رویارویی با امریکاست ودر صورت وقوع جنگ گستره این جنگ به دیگر کشورهای خاورمیانه بویژه کشورهای خاشیه خلیج فارس کشیده خواهد شد . همین موضع گیری بویژه از سوی ایت الله خامنه ای رهبرجمهوری اسلامی و فرمانده کل قوای مسلح موجب نگرانی عمیق کشورهای منطقه شده است .
بر همین أساس رسانه خبری اکسیسوس که اخبار مرتبط با جنگ احتمالی ایران و امریکا را پوشش می دهد چهارشنبه شب بعد از اینکه مدعی شد مذاکرات ایران و امریکا در مسقط لغو شد ساعتی بعد از ان نوشت بخاطر فشار ۹ کشور عربی به امریکا٬ قرار شده این دور از مذاکرات در عمان برگزار شود تا شاید ایران و امریکا به توافقی حداقلی دست یابند وجلو جنگ گرفته شود.
پیشتر رجب طیب اردوغان رییس جمهوری ترکیه نیز وساطت کرده بود تا ایران و امریکا در استانبول مذاکره کنند و با وجود تنظیم اولیه انجام این دیدار ٬ ایران ترجیح داد این مذاکره در مسقط پایتخت عمان برگزار شود.
مذاکرات استانبول چرا لغو شد؟
به نوشته روزنامه های حریت و صباح چاپ ترکیه ٬ترکیه و قطر تلاش داشتند «طرح صلح استانبول» شبیه به «طرح صلح غزه» شامل یک توافق کلی و فوری برای پایان تنش و سپس گفتگوهای چند جانبه در جهت توافق های موردی باشد اما جمهوری اسلامی ایران درباره اعمال فشار کشورهای منطقه بر تیم مذاکره کننده ایرانی در حین مذاکرات نگران بوده . همچنین در بین گروههای قدرت در ایران درباره محتوای مذاکرات اختلاف نظر وجود داشته است.
تحلیل گران ترکیه ای که از عقب گرد تهران در قبال پیشنهاد ترکیه شگفت زده اند طرح اردوغان را آخرین پل برای بازگشت به پیش از بحران می دانند که اکنون خراب شده است.
در ایران گفته می شود تهران نگرانی کشورهای عرب از اغاز یک جنگ پر مخاطره را درک می کند امابا مشارکت این کشورها دردور جدید مذاکرات مخالف است زیرا تصور می کند
گسترش دامنه مذاکرات در این مرحله میتواند نتایج معکوس داشته و روند متمرکز مذاکرات را به یک نمایش سیاسی تبدیل کند.
جااب اینجاست که در دستور مسعود پزشکیان رییس جمهور ایران به عباس عراقچی وزیرامورخارجه برای اغاز دور جدید مذاکرات با امریکا به درخواست مشارکت کشورهای منطقه اشاره شده اما در تصمیم نهایی ایران امکان حضور انها منتفی شد .
در همین راستا سیدعباس عراقچی درچهارشنبه شب در تماسهای تلفنی جداگانه با همتایان خود در مصر ، عمان و قطر آخرین تحولات منطقهای و بینالمللی را مورد بررسی قرار داد.
عراقچی همزمان به تندی از فردریش مرتس، صدراعظم آلمان انتقاد کرد.
او در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «سه کشور اروپایی سپتامبر گذشته در نیویورک، به اصرار مرتس با پیگیری بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران، به نقش خود در مذاکرات هستهای پایان دادند. اکنون همان مرتس التماس میکند که اجازه داده شود دوباره به همان مذاکرات بازگردد.»
وزیر امور خارجه ایران در ادامه صدراعظم آلمان را به «سادهلوحی سیاسی و منش ناپسند» متهم کرد.
درباره محتوای مذاکرات ایران و امریکا نیز حدس و گمان زیاد است .علی شمخانی رییس شورای عالی دفاع جمهوری اسلامی در این روزها مواضعی اتخاذ می کند که بیشتر از انکه تمایل به توافق از ان استنباط شود امادگی برای جنگ را نشان می دهد به گونه ای که محمود واعظی رییس دفتر حسن روحانی رییس جمهور سابق ایران نیز در مطلبی علیه او گفته شمخانی در گذشته نیز در مسیر توافق بین ایران و امریکا کارشکنی کرده است .
شمخانی چند روز پیش در گفتگوبا شبکه لبنانی المیادین درباره موضوع مذاکره ایران و امریکا گفته ایران می تواند غنی سازی خود را از ۶۰ درصد به ۲۰ درصد کاهش دهد اما دلیلی برای انتقال مواد ذخیره شده به خارج از ایران وجود ندارد . او همچنین گفته که وقوع جنگ به مرحله اجتناب ناپذیری رسیده است .
این در حالی است که گفته می شود امریکا در سفر لاریجانی دبیر شورا ی عالی امنیت ملی ایران به مسکوبا پیشنهاد انتقال ۴۰۰ کیلو اورانیوم غنی شده ایران به روسیه به شرط عدم حمله امریکا موافقت شده است .
اما طبق اخبار غیر رسمی٬ امریکا در این دور از مذاکرات خواستار تعطیلی کامل فعالیتهای هسته ای ایران شده است علاوه بر این کاهش برد موشک های ایران و قطع ارتباط و حمایت از نیروهای نیابتی هم در اولویت های مد نظر امریکاست و اسراییل هم در این خصوص به واشنگتن فشار می أورد.
خواسته هایی که محال است جمهوری اسلامی انها را بپذیرد بویژه مسایل موشکی و مرتبط با قدرت دفاعی ایران .سردار نجات از فرماندهان عالی رتبه سپاه و فرمانده قرار گاهع ثارالله که مسوولیت امنیت تهران را بر عهده دارد نیز در مصاحبه ای اعلام کرده امادگی دفاعی ایران در برابر تهاجم احتمالی بسیار بیشتر از جنگ ۱۲ روزه است و شهرهای موشکی زیر زمینی ایران اماده بهره برداری است .
با افزایش درخواستهای امریکا از ایران از یکسو و موضع ایران مبنی بر اینکه فقط درباره مسایل هسته ای حاضر به توافق است به نظر نمی رسد مذاکرات در مسقط به نتیجه ملموسی برسد. بویژه که این مذاکرات در سایه حضور پر رنگ و گسترده نیروهای نظامی امریکا در منطقه انجام می شود و واشنگتن خود را برای یک حمله سنگین به جمهوری اسلامی اماده کرده است . احمد شیرزاد فعال سیاسی اصلاح طلب و نماینده سابق مجلس گفته مواردی که امریکایی ها روی میز گذاشته اند قابل مذاکره نیست .اگر جمهوری اسلامی توان دفاعی خود را معامله کند بی دفاع خواهد شد و هیچ شهروند ایرانی چنین اجازه ای به دولت نمی دهد. اما درخصوص هسته ای امکان توافق وجود دارد.
و از همه عجیب تر و بی سابقه تر اینکه که کشته شدن هزاران ایرانی دراعتراضات اخیر موجب خشم بخش زیادی از جامعه ایرانی علیه جمهوری اسلامی شده به حدی که خواستار مداخله نظامی برای انتقام گیری از دستگاه سرکوب جمهوری اسلامی هستند. در مقابل بسیاری از ایرانیان نیز هر چند از جمهوری اسلامی ناراضی هستند اما مخالف اغاز جنگ و مداخله نظامی امریکا هستند . برای نمونه
موضع گیری گلشیفته فراهانی بازیگر سرشناس ایرانی علیه حمله ترامپ به ایران در رسانه فرانسوی در داخل ایران بازتاب وسیعی داشته . اوبا تاکید بر اینکه به دخالت نظامى خارجى براى آوردن دموکراسى اعتماد ندارد گفته به اتفاقاتى که تو عراق، افغانستان، لیبى افتاد نگاه کنید، حکومتها سقوط کردند ولى بعدش چه شد؟ سالها هرج ومرج، خلا قدرت، جنگ داخلى، تروریسم.
از سوی دیگر بخشی از مردم در ایران نیز که حامی جمهوری اسلامی هستند با وجودی که نگران حمله امریکا و احتمال هدف قرارگرفتن ایت الله خامنه ای و سقوط جمهوری اسلامی هستند اما می گویند در صورت وقوع حمله اماده پشتیبانی از نظام با همه امکانات موجود هستند.
سردار کوثری از فرماندهان ارشد سپاه در این خصوص گفته به مذاکرات خوشبین نیستم اما مذاکره می کنیم تا به دنیا نشان دهیم که از مذاکره فرار نمی کنیم.غلامعلی حداد عادل رییس اسبق مجلس نیز گفته امیدوار است مذاکره به نتیجه برسد اما اگر قرار باشد امریکا دستور بدهد و ایران بپذیرد این مذاکره نیست.
حمید رسایی نماینده تندور مجلس نیز در توییتی در مخالف تبا مذاکره سوال کرده مگر نظر رهبر انقلاب درباره مذاکره تغییر کرده که می خواهیم به پای میز مذاکره می رویم؟
درنهایت می توان گفت احتمال موفقیت مذاکرات مسقط بسیار پایین است و ایران و امریکا از پیس کشیدن طرح مذاکرات اهداف جداگانه ای دارند امریکا زمان می خواهد تا
أولا ارایش نظامی خود را در منطقه کامل کند
ثانیا با نشان دادن میز مذاکره به مردم امریکا و جهان نشان دهد راه دیپلماسی را ازموده اما نتیجه نگرفته و برای اقدام نظامی خود مشروعیت ایجاد کند
و ثالثا هماهنگی های لازم را برای ایجاد جبهه مشترک علیه جمهوری اسلامی بویژه در منطقه انجام دهد .
جمهوری اسلامی نیز با وجود مشکلات اقتصادی و نارضایتی وسیع داخلی از حکومت می داند پذیرش درخواست های امریکا یعنی استحاله جمهوری اسلامی و بنابراین ترجیح می دهد در جنگ همه جانبه همه امکانات خود را برای بقا و ضربه به امریکا بکار گیرد . در ذهن مقامات جمهوری اسلامی اگر در این رویارویی نظام پابرجا بماند برای سالهای متمادی از گزند و تهدید امریکا در امان خواهد بود و اگر هم سقوط کند مدعی است بر سر پایبندی به أصول و ارزشهای خود نابود شده و برخلاف دیگر کشورهای اسلامی در برابر غرب حاضر به عقب نشینی نشده است .